پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی

word
94
498 KB
32705
1392
کارشناسی ارشد
قیمت: ۹,۴۰۰ تومان
دانلود فایل
  • خلاصه
  • فهرست و منابع
  • خلاصه پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی

    چکیده

    تاریخ شکل گیری کلام امامیه، بزرگان و اندیشمندانِ نخستین این دانش، ارتباط اینان با یکدیگر و اهل‌بیت علیهم‌السلام در عصر حضور، مباحث کلامی و روش‌های مورد استفاده اینان در فرآیند تکلم و ... از جمله مباحث مهمی است که سهم به‌سزایی در به دست دادن تاریخی از تفکر شیعه دارد. امروزه این مشکل از سوی برخی مطرح می‌شود که کلام امامیه نه در محتوا و نه در روش، اصیل نیست و ریشه در آموزه‌های اصیل تشیع ندارد و اندیشمندان نخستین شیعه را متهم به ظاهرگرایی و دوری از هر گونه خرد ورزی می­کنند که در سایه آن تفکراتی چون تجسیم یا تشبیه را به ایشان نسبت می­دهند.

    هشام بن سالم، شخصیتی است که منابع از وی به عنوان یکی از نخستین دانشوران و متکلمان شیعی یاد کرده‌اند. وی در عصر امام صادق و امام کاظم علیهما­‌السلام زندگی می‌کرد و همراه با هشام‌بن‌حکم ، مومن طاق و زراره ‌بن‌اعین تلاش می‌کرد به تبیین مبانی فکری شیعه، نظریه پردازی و دفاع از آموزه­های مکتب اهل بیت علیهم السلام بپردازد.

    نکته قابل ملاحظه و دقت این‌که برآیند انگاره‌های اعتقادی و تئوری­ها و متد کلامی افرادی چون هشام بن سالم یا هشام‌بن‌حکم و ... فرضیه مذکور را فرو می­ریزد؛ روشی که نشان از نحوه‌ای تلاش خرد‌گرا در سایه آموزه­های مکتب اهل بیت علیهم السلام دارد.

    نگارنده تلاش نموده بدون هرگونه پیش داوری یا انگیزه تطهیر هشام بن سالم از نسبت­های کژ اندیشانه، به کشف واقع از اندیشه­ورزی­های او بپردازد.

     

    د

    کلیدواژه: هشام بن سالم، اندیشه­های کلامی، تشبیه، اصحاب امام صادق علیه السلام، جوالیقیه

    فصل اول: کلیات و مفاهیم اولیه

    1. بیان مسئله

      کلام شیعه در عصر نخستین، به خصوص دوره حضور ائمه علیهم السلام در مقایسه با جریان های رقیب در اوج بالندگی قرار داشت. ولی آثار و اندیشه های این دوره­ی شکوفا از تاریخ اندیشه شیعه در گذر تاریخ به فراموشی سپرده شده است؛ با تاسف حتی یک اثر کلامی هم از دوره نخستین در دست نیست. برای باز شناسی آرا و اندیشه های دوره­ی نخستین کلام شیعه ضروری است، ابتدا اندیشوران آن دوره کاوش و بررسی شوند.

    هشام بن سالم جوالیقی در بین متکلمان و اندیشمندان نخستین امامیه و به ویژه در نزد امام صادق و امام کاظم علیهما­­السلام از جایگاه والایی برخوردار بود. ضرورت این نوشتار از اینجا روشن تر می شود که اندیشه های هشام بن سالم تحت تاثیر شرایط عمومی حاکم بر فضای علمی کنونی مبنی بر عدم توجه به تاریخ اندیشه و تراث پیشینیان، هیچگاه نگاه پژوهشگران را به خود مشغول نکرده است. جایگاه برتر فکری هشام بن سالم و نیاز جامعه علمی به بازخوانی تفکرات اندیشوران نخستین، ما را بر آن داشت که به واکاوی شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم بپردازیم.

     با توجه به مطالب گفته شده،‌ بررسی آرا  کلامی هشام بن سالم در میراث حدیثی و کلامی امامیه اهمیت بسیار دارد که به برخی از جنبه های آن اشاره می­کنیم:

     1 . بررسی آرا و جریان های فکری منسوب به هشام بن سالم در کتب رجال و فرقه نگاری، بر مبنای تحلیل روایات وی. 

    2. واکاوی اندیشه توحیدی هشام بن سالم و ماجرای نسبت تشبیه به او.

    3. شناخت فضای فکری و زمانه امام صادق و امام کاظم علیهماالسلام.

    4. شناخت بخشی از جریان های کلامی مدرسه کوفه در قرن دوم هجری.    

    2. سوالات تحقیق

    سؤال اصلی

    هشام بن سالم جوالیقی دارای چه شخصیت و اندیشه­های کلامی بود؟

    سؤالات فرعی:

    هشام بن سالم دارای چه شخصیت و جایگاهی در جامعه شیعه بود؟

    جهت­گیری کلی نظرات وی چگونه است؟

    نظر وی در باب توحید(تشبیه) چیست؟

    افکار و فرقه­هایی که به او منسوب است تا چه میزان با روایات وی در منابع امامیه سازگار است؟

     

    3. فرضیه های تحقیق

    بر اساس داده‌های رجالی و روایات اعتقادی و با نگاهی جامع به کتاب های ملل و نحل پیشگامی هشام بن سالم و جایگاه ممتاز علمی وی در میان اصحاب ائمه رخ نمایی می کند. لذا اندیشه‌های کلامی او در بحث توحید، امامت و ... قابل بررسی است. او با داشتن وجهه مورد قبول در میان اندیشمندان معاصر خود به تبیین، تئوری پردازی و به دفاع از آموزه های مکتب اهل بیت علیهم السلام در مقابل شبهه افکنی جریان های رقیب  می‌پرداخت. فرضیه ما این است که احتمال خطاروی هشام بن سالم در برخی از تئوری­های کلامی­اش مانند تشبیه وجود دارد لکن در پرتو تعلیمات امام صادق علیه السلام به اصلاح آن پرداخته است. البته لغزش او در مقام تئوری پردازی بوده و از منظر باور بسیار دشوار است که اندیشه­های منسوب به او را بپذیریم.

    با توجه به بررسی تحقیقی و تحلیلی منابع شیعه، اهل سنت و آثاری که به هشام بن سالم منسوب است، در یک فرضیه کلی می توان این ادعا را مطرح کرد که هشام بن سالم جایگاه ممتازی نزد اصحاب ائمه علیهم السلام داشته است. او در علوم مختلفی مانند:  فقه، تفسیر ، حدیث و بیش از همه کلام تبحر داشته و در تبیین و دفاع از آموزه های شیعه پرتلاش بود. هشام بن سالم به تئوری پردازی آموزه­های مکتب اهل بیت علیهم السلام پرداخته و با بزرگان فرق مختلف به مناظره کرده است. همچنین در مسائل علمی بسیار پرتلاش و گروههای مختلفی از علوم وی بهره جستند. لکن جریان­های رقیب به ویژه معتزله در بازخوانی اندیشه­های او دچار کژ فهمی شدند و در پی آن اندیشه­های او را غیر واقع گزارش کردند.

     

    4. پیشینه تحقیق

    با بررسی که صورت گرفت، تنها اثر مستقل در مورد هشام بن سالم، تلاش خضر محمد نبها در جمع آوری روایات هشام بن سالم در قالب و عنوان مسند هشام بن سالم است. پیش از این درباره اندیشه­ها، رویکرد کلامی یا جریان فکری هشام بن سالم پژوهش مستقلی انجام نشده است. البته در چند پژوهش  به هشام بن سالم اشاره رفته است، مهم­ترین آن کتاب «علم الکلام والمجتمع» اثر جوزف فان اس است. او مدخلی را به هشام بن سالم اختصاص داده است. فان اس، هشام بن سالم را در کنار  مومن طاق و هشام بن حکم از شمار افرادی قرار می دهد که در شکل گیری کلام شیعی نقش آفرینی می کنند.[1] علی سامی نشار در کتاب "نشاۀ الفکر الفلسفی فی الاسلام" نیز بحثی در مورد هشام بن سالم دارد و اندیشه تشبیه را به وی نسبت می­دهد.[2]  محقق جعفری در مقاله مفصل "الکلام عند الامامیه" نسبت دادن اندیشه تشبیه به هشام بن سالم را به بوته نقد کشیده است.[3]  و سید محمد هادی گرامی در نخستین مناسبات فکری تشیع به بررسی موقعیت اجتماعی هشام بن سالم و مقایسه آن با هشام بن حکم پرداخته است و جای تعجب دارد که نفوذ اجتماعی هشام بن سالم را تا جایی پیش می برد که حتی شخصیت هایی مانند زراره و محمد بن مسلم را تابع مدرسه فکری هشام بن سالم معرفی می کند[4]. جای بسی تامل است که فرد تاثیر گذاری مانند هشام بن سالم هنوز شخصیت و اندیشه شناسی نشده است.

    مباحث و مفاهیم اولیه

    دانش کلام[5]

    دانش کلام یکی از دانش‌های اسلامی است و در زمینه عقائد و معارفی سخن می‌گوید که بایستی یک مسلمان آنها را ادراک نموده و معتقد شده و به آنها ایمان بیاورد.[6] این دانش از مراحل ابتدایی خود در عصر بعد از پیامبر آغاز گشته و به تدریج به تکامل رسیده است. علم کلام امروزه یکی از دانش‌های بنیادین و اصیل و کلیدی در معارف اسلام در کنار دانش تفسیر و فقه و اخلاق و سایر علوم به حساب می‌آید. گرچه سخن از تاریخ و سیر مباحث این دانش و اشاره به موضوعات و مسائل مطرح در آن خارج از هدف این تحقیق است، اما به دلیل اینکه این تحقیق خود به دنبال بررسی اندیشه‌های یکی از اندیشمندان این دانش در میان متکلمین کوفه است، بایستی در مورد این دانش و سیر تاریخی و محتوای آن و اشاره به نحله‌های شاخص فکری و متفکرین شاخص به طور کوتاه سخن به میان آورد تا مقدمه‌ای برای ورود به موضوع اصلی پژوهش باشد.  بنابر این در این قسمت وارد این موضوع شده است و به طور اجمالی مطالبی از قبیل تاریخچه و ادوار و نحله‌ها و از مدرسه‌های کلامی شیعه نام برده و بخاطر قرار گرفتن هشام بن سالم در مدرسه کلامی کوفه به بررسی آن پرداخته می­شود.

    ادوار تاریخی کلام شیعه

    دانش کلام مانند فقه و حدیث، دانشی به طور کامل اسلامی و برگرفته از نصوص دینی و موضوع آن اصول و اعتقادات دینی[7] است. با تحقیق در تاریخ صدر اسلام این مطلب به دست می‌آید که شروع علم کلام توسط شیعیان و خاستگاه اصلی آن مسأله امامت است. اولین اختلاف کلامی در جهان اسلام بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه وآله اختلاف طیفی از صحابه که به شیعیان علی علیه السلام شهرت پیدا کردند با حامیان دستگاه خلافت[8]  در این مسأله بود. چون اختلاف به طور طبیعی مستلزم مخاصمه و مخاصمه، مستلزم مناظره  و مناظره هم به صورت کلامی و جدلی و ایراد حجت بر مدعی است پس می‌توان نحوه شکل گیری دانش کلام را به دست آورد؛ طبق این ادعا می‌توان گفت، شروع بحث­های کلامی و استقرار روش‌ها و شیوه‌های آن در میان شیعیان زودتر از دیگر فرقه­ها است.[9]

    با پیدایش اختلافات جدید در میان مسلمانان گروه­های دیگری شکل گرفت و تمامی فرقه‌ها برای استوار ساختن مبانی و شفاف سازی و تبیین مرز اعتقادات و نظرات خود با دیگر نحله‌ها به فکر استحکام بخشی آن از طریق استنباط از منابع دینی افتادند. در فرآیند استنباط، فهم و تبیین معتقدات دینی گرچه رویکرد اصلی صحابه و دانشمندان صدر اول به آیات قرآن و احادیث بود اما درک و تعقل اشخاص به عنوان عضوی از جامعه با تفکر خاص و یا سابقه در ادیان دیگر و اختلافات سیاسی  موجب شد که بعد از عصر پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در جامعه اسلامی آنروز نحله‌های مختلف فکری و فرقه‌ها شکل‌ گیرند.[10] مجموعه عوامل «درون دینی» و «برون دینی»[11] شکل گیری فرقه‌ها عبارتند از: 1 گرایشات حزبی و تعصبات قبیله‌ای. 2 فهم غلط در اعتقادات دینی و لجاجت در تعیین حقایق. 3 منع کتابت و تدوین حدیث و سخن گفتن از احادیث. 4 میدان دادن به «احبار»[12] و «رهبان»[13] در سخن گفتن از عهدین. 5 اصطکاک فرهنگی و برخورد تمدنی. 6 پدیده اجتهاد در مقابل نص.[14] 7 تاثیر عرضه شبهات با رویکرد ایجاد تغییر در نظرات و آراء مردم. 8 اغراض و هدفهای شخصی سیاستمداران. 9 وجود عوامل نفوذی در میان مسلمانان و به طور خصوص در میان شیعیان در جهت ایجاد تفرقه. 10 عدم تحمل

     

    Abstract

    Date of thology formation Imamate , grandmans and scholars of early this science, they communicate with each other and in the period attended Ahl byt (P.M) , theological issues and methods used in the process they speak and ... Among the important issues that contributed to the loss suitable in the history of Shiite thought . Today, this problem is posed by some thology  Imamiye not in content but not in the way, not authentic and genuine doctrines of Shi'ism is rooted in and intellectuals accused the Shiite  formaliste and avoid making any wisdom in the light of that.

    Hisham Bin Salem, the sources of his character as one of the first Shiite scholars and theologians have been mentioned . In the era of Imam Sadiq and Imam Kazim (p.m) lives with Hisam b.hakam , moomen tuq Zorareh b .ayan vault and tries to explain the fundamentals of Shi'ite intellectual , theorist and defend the teachings of Ahlul Bayt school. The remarkable accuracy of the resultant doctrinal tenets of the theory and method  verbal people like Hisham Bin Salem or Hisam b .hakam and ... The hypothesis goes down. way of showing that conducts rational efforts in light of the teachings of Ahlul Bayt school. I tried without any prejudice or motive Hisam b. salem catharsis than floss thought , to explore the idea of pay Interrupt.

  • فهرست و منابع پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی

    فهرست:

    فهرست مطالب

    چکیده. 5

    فهرست... 6

    بخش اول: 1

    کلیات و شخصیت شناسی.. 1

    فصل اول: کلیات و مفاهیم اولیه.. 2

    1. بیان مسئله.. 2

    2. سوالات تحقیق.. 3

    3. فرضیه های تحقیق.. 3

    4. پیشینه تحقیق.. 4

    مباحث و مفاهیم اولیه.. 5

    دانش کلام. 5

    ادوار تاریخی کلام شیعه.. 6

    مدرسه های کلامی شیعه.. 9

    مدرسه کلامی کوفه 11

    شرایط حاکم در فضای علمی کوفه.. 12

    مشکلات بحث و روش تحقیق.. 17

    روش استخراج دیدگاه متکلمان مدرسه کوفه.. 19

    فصل دوم: شخصیت شناسی هشام ابن سالم الجوالیقی.. 21

    اسم و نسب... 21

    شهرت و شغل.. 22

    کنیه.. 23

    نژاد و قبیله.. 24

    زادروز 27

    وفات.. 28

    سکونت... 31

    ه

    مسافرت‌ها 32

    جایگاه اجتماعی، سیاسی هشام بن سالم.. 35

    ارتباط هشام بن سالم با حکومت... 36

    بررسی گرایشات فکری و فرقه ای منسوب به هشام بن سالم.. 37

    ارتباط جهم بن صفوان و هشام بن سالم.. 38

    بررسی نظرات رجالیون درباره هشام بن سالم.. 39

    حیات علمی و فرهنگی هشام بن سالم.. 40

    روایت از امام. 41

    بررسی اساتید و شاگردان هشام بن سالم.. 42

    بررسی آثار منسوب به هشام ابن سالم.. 47

    دستاورد. 50

    بخش دوم: 52

    اندیشه های کلامی.. 52

    فصل اول: علم و معرفت... 53

    قرآن. 53

    سنت... 54

    عقل.. 54

    تعارض عقل و نقل.. 55

    فصل دوم: خداشناسی.. 56

    براهین اثبات خدا 58

    ذات الهی.. 60

    صفات الهی.. 63

    وجود شناسی صفات.. 69

    علم الهی.. 71

    اراده الهی.. 73

    بدا 74

    تشبیه و تنزیه.. 77

    بررسی اقوال ملل و نحل نگاران. 87

    و

    روایات نفی تشبیه.. 89

    فصل سوم: راهنما شناسی.. 91

    ویژگی های حجت الهی.. 95

    نص و نصب... 96

    نص بر ائمه اثنی عشر. 97

    امامت در فرزندان امام حسین علیه السلام. 98

    نص امام صادق علیه السلام. 99

    نص امام رضا علیه السلام. 99

    علم امام. 100

    گستره علم امام. 100

    منابع علم امام. 101

    گستره علم امام. 101

    علم الکتاب.. 102

    علم غیب... 102

    منابع علم امام. 103

    میراث علمی انبیاء. 103

    لوح محفوظ... 104

    تحدیث... 104

    عصمت... 105

    ولایت تکوینی.. 107

    مهدویت... 108

    تقیه.. 112

    فصل چهارم: انسان شناسی.. 114

    حقیقت انسان. 114

    روح انسان. 115

    جبر و اختیار 116

    استطاعت... 117

    خلقت انسان بر صورت حق.. 120

    ز

    جمعبندی.. 122

    کتابنامه.. 124

     

     

    منبع:

     

    1. قرآن کریم.

    2. ابطحی، سید محمد علی،  تهذیب المقال، چ‌دوم، قم، ابن المولف السید محمد،1417ق.

    3. ابطحی، سید محمد علی، تاریخ آل زراره، ربانی، بی‌جا، بی چا، بی‌تا.

    4. ابن ابی زینب، نعمانی، الغیبه ، تصحیح، علی اکبر غفاری، چ اول، تهران، نشر صدوق، 1397ق.

    5. ابن الاثیر، اسدالغابه ، توضیحات: انتشارات تهران، بیروت، دارالکتب العربی، بی تا.

    6. ابن الندیم البغدادی، فهرست، تحقیق رضا تجدد، بی‌جا، بی چا، بی‌نا، بی‌تا.

    7. ابن بابویه، محمد بن علی،   فضایل الشیعه ، چ‌اول، تهران، اعلمی،1380ش.

    8. ابن بابویه، محمد بن علی،   من لایحضر، ترجمه علی اکبرغفاری، چ‌اول، تهران، نشر صدوق،1367ش.

    9. ابن بابویه، محمد بن علی،  علل الشرایع، ترجمه ذهنی تهرانی، چ‌اول، قم، انتشارات مومنین،1380ش.

    10. ابن بابویه، محمد بن علی، التوحید، تصحیح هاشم حسینی، چ اول، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، 1398ق.

    11. ابن بابویه، محمد بن علی، الهدایه فی الاصول و الفروع، تحقیق مؤسسه الامام الهادی علیه السلام، قم، نشر پیام امام هادی (علیه السلام)، 1426ق.

    12. ابن بابویه، محمد بن علی، کمال الدین و تمام النعمه ، تصحح علی اکبر غفاری، چ دوم، تهران، اسلامیه ، 1395ق.

    13. ابن بابویه، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه، تصحیح، علی اکبر غفاری، چ دوم، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین، 1413ق.

    14. ابن حنبل، احمد، الرد علی الزنادقه والجهمیه، تصحیح محمد فهر شقفه

    15. ابن خالویه، اعراب، بی تا، بی جا، بی نا.

    16. ابن داود (حلی)، حسن بن علی، الرجال، تحقیق: محمد صادق بحرالعلوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1342 ش

    17. ابن داود، رجال، تحقیق سید محمد صادق‌آل بحر‌العلوم، نجف، منشورات مطبعه الحیدریه ،1392ق.

    18. ابن ذکریا، ابوالحسن، مقاییس اللغه ، شرکه مکتبه و مطبعه مصطفی البابی الحلبی و اولاده، مصر، 1391ق.

    19. ابن سعد، طبقات الکبری، بیروت، دار صادر، بی‌تا.

    20. ابن سینا، حسین، : الشفاء( الالهیات)، مکتبه آیه الله المرعشى، قم، 1404 ه ق.

    21. ابن شهر اشوب، معالم العلما، نشر قم

    22. ابن شهر آشوب، معالم العلماء، بی‌چا، قم، بی‌تا، بی‌نا.

    23. ابن طاووس سید، علی بن موسی؛ الاقبال بالاعمال الحسنه فیما یعمل مره فی السنه، تحقیق جواد قیومی،قم دفتر تبلیغات، 1376 ش

    24. ابن عساکر، تاریخ دمشق، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالفکر، 1415ق.

    25. ابن غضائری، احمدبن حسین، الرجال، تحقیق: محمدرضا حسینی قم: دارالحدیث، 1364 ش

    26. ابن منظور، ابوالفضل جمال الدین، لسان العرب، ادب الحوزه ، بی چا، 1405ق.

    27. ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، داراحیاء الکتب العربیه، 1379 ق

    28. اردبیلی، محمد علی، جامع الرواه ، مکتبه المحمدی، بی‌چا، بی‌تا.

    29. اردبیلی، محمدعلی، جامع الرواه ، قم: مکتبه آیت الله المرعشی النجفی، 1403 ق

    30. اردکانی، محمد علی، تحفه الاولیاء (ترجمه اصول کافی)،‌ تحقیق محمد مرادی،‌ مجموعه آثار کنگره بین المللی بزرگداشت ثقه الاسلام کلینی،‌ چاپ اول، قم، نشر دارالحدیث، 1387ش، 4 جلد

    31. استرآبادی، مولی محمد امین، الحاشیه فی اصول الکافی، قم، نشر دارالحدیث، 1389ش

    32. اسعدی، علیرضا، هشام بن حکم، چ اول، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1388ش.

    33. اسفراینی، التبصیر فی الدین، تعلیقه محمد زاهد کوثری، چ اول، مکتبه الأزهریه للترک، قاهره، بی تا.

    34. اشعری قمی، سعدبن عبدالله، المقالات والفرق، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، چ دوم، 1360ش.

    35. اشعری، ابوالحسن، مقالات الاسلامیین، تصحیح هلموت ریتر، چ دوم، نشر اسلامیه ، 1400-1980م .

    36. اقابزرگ تهرانی،الذریعه الی تصانیف الشیعه، نشر اسماعیلیان، ایران

    37. امین، سیدمحسن، اعیان الشیعه، تحقیق حسن الامین، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، بی چا، بی‌تا.

    38. امین،سید حسن،مستدرک اعیان الشیعه،دارالتعارف للمطبوعات انتشارات دانشگاه تهران، 1342 ش

    39. امین، احمد،  ظهرالاسلام، چ دوم، قاهره، مکتبه النهضه المصریه، 1961 م.

    40. امین، احمد، فجرالاسلام، قاهره ، مکتبه النهضه المصریه، 1380-1961 م.

    41. آقانوری،‌‌‌ علی،‌ خاستگاه‌ و‌ پیدایش‌ فرقه‌های ‌شیعه ‌در ‌عصر ‌امامان، صص95-103،‌ پژوهشگاه‌ علوم ‌و ‌فرهنگ ‌اسلامی، چ‌دوم، قم، 1386ش.

    42. آمدی تمیمی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم و درر الکلم، قم، مکتب الإعلام الاسلامی، بی چا، بی‌تا.

    43. بحرالعلوم، سید مهدی، الفوائد الرجالیه، تهران، مکتبه الصادق (علیه السلام)، بی چا، 1369ش.

    44. بدوی، عبدالرحمن، مذاهب الاسلامیین، بیروت، نشر دارالعلم للملایین، 2005م.

    45. براقی نجفی، سید حسین، تاریخ کوفه، ترجمه سعید راد رحیمی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، 1388ش.

    46. برقی، احمدبن محمدبن خالد، رجال البرقی، انتشارات دانشگاه تهران، چ اول، تهران، 1342 ش.

    47. برقی، احمدبن محمدبن خالد، محاسن، مصحح جلال الدین محدث، دارالکتب الاسلامیه ، چ دوم، قم، 1371ق.

    48. بروجردی، سید‌علی، طرائف المقال، تحقیق سید‌مهدی رجایی، قم، مکتبه آیه الله مرعشی، 1410ق.

    49.  بغدادی، عبد القاهر بن طاهر بن محمد (م. 439ه‍)‍، الفرق بین الفرق، تحقیق محمد عثمان الخشت، قاهره، مکتبه ابن‌سینا، 1988م

    50. بغدادی، عبد القاهر بن طاهر بن محمد‍، الفرق بین الفرق، تحقیق محمد عثمان الخشت، قاهره، مکتبه ابن‌سینا، 1988م.

    51. بلاذری، احمد بن یحیی بن جابر، فتوح البلدان، تحقیق الدکتور صلاح الدین المنجد، مکتبه النهضه المصریه ، قاهره، 1957م.

    52. بن‌خلدون، مقدمه ابن خلدون، انتشارات امیر، قم، 1415 ق

    53. پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، موسسه تحقیقاتی و تعلیماتی امام صادق، قم، اعتماد، 1378ش.

    54. تستری، محمدتقی، قاموس الرجال، قم: موسسه نشر اسلامی، 1422 ق

    55. تفتازانی، سعد الدین، شرح المقاصد، قم، انتشارات شریف رضی، بی چا، بی‌تا.

    56. تفرشی، سید مصطفی، نقدالرجال، قم: موسسه آل‌البیت، 1418 ق

    57. جعفری، سید محمد حسین، تشیع در مسیر تاریخ، ترجمه سید محمد تقی آیت اللهی، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1374ش

    58. جعفری، محمد رضا، الکلام عند الشیعه الامامیه ، مجله تراثنا، شماره 30، قم، مؤسسه آل البیت (علیهم السلام)، 1413ق.

    59. جعفریان، رسول، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، قم، انتشارات انصاریان، 1384ش.

    60. جوزیف فان اس، علم الکلام و المجتمع فی القرنین الثانی و الثالث للهجره ، ترجمه سالمه صالح، بغداد بیروت، منشورات الجمل، 2008م.

    61. جوهری، صحاح اللغه ، تحقیق احمد عبد الغفور العطار، چ چهارم، بیروت، دارالعلم الملایین، 1417- 1987م.

    62. حر عاملی، محمد بن حسن؛ اثبات الهداه بالنصوص و المعجزات؛ بیروت؛ اعلمی، 1425 ق

    63.    حر عاملى، محمد بن حسن، الإیقاظ من الهجعه بالبرهان على الرجعه ، چ اول، تهران، نوید، 1362ش.

    64. حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت، 30 جلد، 1409ق.

    65. حلی، حسن بن مطهر (علامه حلی)،  مناهج الیقین فی اصول الدین، علامه حلی، تهران، نشر اسوه، 1430ق.

    66. حلی، حسن بن مطهر (علامه حلی)، الباب الحادی عشر، شرح فاضل مقداد، ص37، تهران، 1365ش.

    67. حلی، حسن بن مطهر (علامه حلی)، خلاصه الاقوال، قم، ناشر مؤسسه نشر الفقاهه، 1417ق.

    68. حلی، حسن بن مطهر (علامه حلی)، کشف المراد، نشر جامعه مدرسین، قم، بی چا، 1430ق.

    69. حلی، حسن بن مطهر (علامه حلی)، نهایه المرام فی علم الکلام، قم، نشر‌ مؤسسه امام صادق (علیه السلام)، بی‌تا

    70. حمیری، نشوان بن سعید بن نشوان، الحور العین عن کتب العلم الشرائف دون النساء العفائف، به کوشش کمال مصطفی، مکتبه المثنی، بغداد، بی‌تا

    71. خاتمی، احمد، فرهنگ علم کلام، چ اول، تهران، انتشارات صبا، 1370ه

    72. خزاز رازی، علی بن محمد، کفایه الاثر فی النص علی الائمه اثنی عشر، تحقیق عبداللطیف حسینی کوهکمری، قم، بیدار، 1401ق.

    73. خضر، محمد نبها؛ مسند هشام بن سالم، بیروت، معهد المعارف الحکمیه، 1427 ق

    74. خلیل ابن احمد، العین، تحقیق: مهدی مخزومی و ابراهیم سامرایی، نشر دارالهجره، قم،1409ق.

    75. خویی، سید ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، بیروت، منشورات مدینه العلم، 1403ق

    76. دارمی، عثمان، الرد علی الجهمیه، لیدن، 1960م.

    77. دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، نشر مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی، 18 جلد چاپ شده، 1383ش

    78. دهخدا، علی اکبر، لغت‌نامه، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم، 16 جلد، 1377ش.

    79. رضایی، محمد جعفر، هفت آسمان، فصلنامه تخصصی ادیان و مذاهب، شماره 52، سال سیزدهم، 1390ش.

    80. زبیدی، سید محمد، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالفکر، 1414ق.

    81. زراری، ابوغالب، تاریخ ال زراره، مطبعه ربانی،1399 ق

    82. زین عاملی، محمدحسین، کتاب شیعه در تاریخ، ترجمه محمدرضا عطایی، مشهد، نشر آستان قدس رضوی، 1370ش

    83. سبحانی جعفر موسوعه طبقات الفقهاء، قم: موسسه امام صادق، 1418 ق

    84. سبحانی، جعفر کلیات فی علم الرجال، قم: موسسه نشر اسلامی، چاپ ششم، 1425 ق.

    85. سبحانی، محمدتقی، سلسله بحث های تاریخ کلام، بی‌جا، بی‌تا، بی نا.

    86. سبحانی، جعفر، بحوث فی الملل و النحل، قم، نشر جامعه مدرسین، 1414ق.

    87. سبحانی، محمدتقی،  سبحانی و صفری، نشریه اطلاع رسانی ماه دین، شماره 142، نشست نقد کتاب مکتب در فرایند تکامل؛ جلسه دوم.

    88. سبحانی، محمدتقی، دانشنامه امام علی (علیه السلام)، زیر نظر علی اکبر رشاد، چ‌پنجم، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1389ش.

    89. سهرودی، (شیخ اشراق‏)، لمشارع و المطارحات، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، ‏تهران‏، 1375 ه ش‏.

    90. سید ابن طاوس، على بن موسى،  الطرائف، ترجمه داوود الهامی، نوید اسلام، قم، چ دوم، 1374ش.

    91. سید ابن طاوس، على بن موسى، ترجمه محمد تقى بن على نقى طبسى، مهج الدعوات، رایحه، تهران، چ اول، 1379 ش.

    92. سید مرتضی، علی بن الحسین، الشافی فی الإمامه ، تحقیق سید عبد الزهرا حسینی، تهران، مؤسسه الصادق، 2 مجلد، 2006م

    93. شبستری، عبدالحسین، الفائق فی رواه و اصحاب الامام الصادق (ع)، قم: موسسه نشر اسلامی، 1418 ق

    94. شرف الدین موسوی، عبدالحسین، المراجعات، بیروت، منشورات دارالمرتضی، بی‌تا

    95. شریف قرشی، باقر، حیاه الامام موسی بن جعفر، بیروت: دارالبلاغه ، 1413 ق

    96.     شفیعی، سعید، مکتب حدیثی شیعه در کوفه، چ اول، قم، نشر دارالحدیث، 1389ش.

    97.     شوشتری، محمد تقی، قاموس الرجال، چ دوم، قم، موسسه نشر اسلامی، 1410ق.

    98.     شهرستانی، الملل و النحل، تحقیق: محمد بدران، قم: انتشارات «الشریف الرضی»، چاپ سوم، 1364 ش

    99.    صابری، حسین، تاریخ فرق اسلامی، تهران، انتشارات سمت، بی چا، 1388ش.

    100. صدر المتألهین، محمد،‏ الحکمه المتعالیه فى الاسفار العقلیه الاربعه ، ناشر: دار احیاء التراث‏، بیروت، 1981 م‏

    101.     صدر، سید حسن، شیعه بنیانگذاران فرهنگ اسلام، ترجمه: علی مشتاق عسکری، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1381ش

    102.      صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات فی فضائل ال محمد صلی الله علیهم، تصحیح محسن بن عباسعلی کوجه باغی، چ دوم، قم، مکتبه آیه الله المرعشی النجفی، 1404ق.

    103.            طباطبایی، سید محمد حسین، تفسیر المیزان، ترجمه سید محمد باقرموسوی، جامعه مدرسین، قم، بی چا، بی تا.

    104.      طبرسی، احمدبن علی بن ابیطالب، احتجاج علی اهل اللجاج، ترجمه جعفری، موسسه التاریخ العربی، بیروت، 1425ق.

    105.         طبرسى، حسن بن فضل، مکارم الأخلاق، ترجمه میرباقرى، ص442، فراهانى، تهران، چ دوم، 1365ش.

    106.        طبری، محمدبن جریر، تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، چ سوم، انتشارات اساطیر، 1368ش.

    107.        طبسی، محمدجعفر، رجال الشیعه، چ‌اول، موسسه المعارف الاسلامیه ، بی‌جا، بی‌تا.

    108.       طریحی، فخر الدین، مجمع البحرین، تهران، کتابفروشی مرتضوی، 1375ش.

    109.     طوسی، محمد‌بن حسن، اختیار معرفه الرجال (رجال کشی)، قاهره لندن، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی، 1430ق.

    110.   طوسی، محمد‌بن حسن، رجال طوسی، تحقیق و نشر مؤسسه نشر الفقاهه، قم، 1417ق.

    111. طوسی، محمد‌بن حسن، فهرست، مصحح، جواد قیومی، موسسه نشراسلامی، 1417ق.

    112. عاملی، حسن بن زین الدین، التحریر الطاووسی، تحقیق: فاضل جواهری، قم: مکتبه آیه الله المرعشی، 1411 ق

    113. عبدالسمیع حسین، عماد علی، الموالی و دورهم فی الدعوه الی الله تعالی، بیروت: دارالکتب العلمیه، سال 1425 ق.

    114. عبدالفتاح، عبدالمقصود، السقیفه و الخلافه ، ترجمه سید حسن افتخارزاده، بی چا، بی تا.

    115. عیاشی، محمدبن مسعود، تفسیر عیاشی، تحقیق سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، مکتبه العلمیه، 1380ق.

    116. غضائری، احمدبن الحسین، رجال، تحقیق سید محمدرضا جلالی، چ‌اول، قم، دارالحدیث،1422ق.

    117. فاریاب، محمد حسین، عصمت امام درتاریخ تفکر امامیه تا قرن پنجم هجری، نشر موسسه امام خمینی، چ اول، 1390ش.

    118. فاضل مقداد، اللوامع الالهیه فی المباحث الکلامیه ، قم، تحقیق و نشر مجمع فکر اسلامی، 1382ش.

    119. فراهیدی، ابوعبدالرحمن، العین، منشورات الاعلمی للمطبوعات بیروت،1408ق.

    120. فضل بن شاذان، تحقیق و تقدیم سید جلال الدین ارموی، دانشگاه تهران، تهران، 1363ش.

    121. قمی،شیخ عباس، الکنی و القاب، مکتبه صدر، تهران

    122. قمی، علی بن ابراهیم،‏ تفسیر القمی‏، تحقیق و تصحیح موسوی جزائری‏، چاپ سوم، قم، دارالکتاب، 2جلدی، 1404ق.

    123. کلینی، محمدبن‌یعقوب،  اصول کافی، ترجمه کمره ای، چ‌سوم، قم، اسوه، 1375ش.

    124. کلینی، محمدبن‌یعقوب،  اصول کافی، ترجمه مصطفوی، چ‌اول، تهران، انتشارات علمیه اسلامیه،1407ق.

    125. کلینی، محمدبن‌یعقوب، ‌ اصول کافی، شرح ملاصدرا، تصحیح محمد خواجوی، چ‌اول، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1383ش.

    126. کلینی، محمدبن‌یعقوب، اصول کافی، تصحیح علی اکبر غفاری و محمد آخوندی، چ چهارم، تهران، دارالکتب الاسلامیه ، 1407ق.

    127. کلینی، محمدبن‌یعقوب، روضه کافی، ترجمه رسولی محلاتی، چ‌اول، تهران، انتشارات علمیه اسلامیه،1364ش.

    128. کنی ملا علی؛ توضیح المقال فی علم الرجال، تحقیق؛ محمد حسین مولوی، ناشر دارحدیث،1379 ش

    129. کوفی، فرات بن ابراهیم، تفسیر فرات کوفی، تصحیح محمد کاظم، چ اول، تهران، موسسه طبع و نشر وزارت ارشاد اسلامی، 1410ق.

    130. کاشفی، محمد رضا، کلام شیعه، قم، نشر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1386ش.

    131. کحاله،‌ عمر رضا، معجم المؤلفین، بیروت، نشر دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.

    132. گرامی، سید محمد هادی، نخستین مناسبات فکری شیعه، تهران، دانشگاه امام صادق، 1391

    133. گلدزیهر، ایگناس (جولد تسهیر، اجناس) العقیده و الشریعه فی‌الاسلام، تاریخ التظور العقیدی و الشریعی فی‌الدین الاسلامی، ترجمه به عربی از: محمد یوسف موسی، علی حسین عبدالقادر، عبدالعزیز عبدالحق، مصر: دارالکتب الحدیثه، بغداد: مکتبه المثنی، بی‌تا

    134. مادلونگ، ویلفرد،  مکتب‌ها و فرقه‌های اسلامی در سده‌های میانه، ترجمه جواد قاسمی، مشهد، مؤسسه چاپ وانتشارات آستان قدس رضوی، ویرایش دوم، 1387ش

    135. المازندرانی، محمدبن اسماعیل، منتهی المقال، چ‌اول، قم، آل البیت،1416ق.

    136. مامقانی، عبدالله، تنقیح المقال فی علم الرجال، تهران، بوذرجمهری، انتشارات جهان، چاپ سنگی، بی‌تا.

    137. مجذوب تبریزی، محمد، الهدایا لشیعه ائمه الهدی، قم، نشر دار الحدیث، 1389ش

    138. مجلسی، محمد باقر،  بحارالانوار، بخش امامت(ترجمه جلد23-27)، چ دوم، تهران، اسلامیه، ، 1363ش.

    139. مجلسی، محمد باقر،  بنادر البحار (ترجمه و شرح خلاصه کتاب العقل و العلم و الجهل جلد 1 و2 بحار الأنوار) انتشارات فقیه، تهران، چ اول، بى تا.

    140. مجلسی، محمد باقر، بحارالانوار، تصحیح جمعی از محققان،چ دوم، بیروت، احیاء الترث العربی، 1403ق.

    141. مجلسی، محمد‌تقی‌بن‌مقصود‌علی، روضه المتقین، تصحیح‌ حسین ‌موسوی‌ کرمانی ‌و ‌علی‌پناه‌ اشتهاردی، چ‌دوم، قم، موسسه فرهنگی‌اسلامی‌کوشانپور، 1407ق.

    142. مجلسی، محمد باقر،   مرآه العقول فی شرح اخبار آل الرسول، تهران، ناشر دارالکتب الاسلامیه ، 1363ش

    143.  مجموعه مؤلفان (عبدالهادی فضلی)، المذاهب الاسلامیه الخمسه ، بیروت، نشر الغدیر، 2005م.

    144. مجموعه مؤلفان، اسلام پژوهشی تاریخی فرهنگی، زیر نظر کاظم بجنوردی، تهران، سازمان چاپ و انتشارات، 1383ش.

    145. محدث اربلی، علی بن عیسی، کشف الغمه ، چ‌اول، تبریز، بنی هاشمی،1381ق.

    146. مدرسی طباطبائی، سید حسین، میراث مکتوب شیعه از سه قرن نخستین هجری، ترجمه سید علی قرائی و رسول جعفریان، چ اول، قم، اعتماد، 1386ش.

    147. مسعودی، ابوالحسن، اثبات الوصیه ، ترجمه محمدجوادنجفی، چ‌دوم، تهران، انتشارات اسلامیه ،1362ش.

    148. مشکور، محمد جواد، فرهنگ فرق اسلامی، با مقدمه کاظم مدیرشانه‌چی، مشهد:‌ بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، 1368.

    149. مصاحب، غلامحسین، دائره المعارف فارسی، ص659، تهران، امیرکبیر، چ چهارم، 1383ش.

    150. مطهری، مرتضی، یادداشتهای مطهری، بی جا، بی تا.

    151. مظفر، محمد حسین، حیات الامام الصادق (صفحاتی از زندگی امام جعفر صادق (علیه السلام)، ترجمه سید ابراهیم سید علوی، چاپ دوم، تهران، انتشارات رسالت قلم، 1372ش.

    152. معارف، مجید، تاریخ عمومی حدیث، تهران، انتشارات کویر، 1388ش.

    153. المعجم المفهرس لالفاظ احادیث بحارالانوار (مقدمه کتاب)، قم، نشر دفتر تبلیغات اسلامی، 1413ق.

    154. مفید محمد بن نعمان الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، قم: کنگره شیخ مفید، 1413 ق

    155. مفید، محمد بن محمد، الاختصاص، تحقیق: علی اکبرغفاری و محمود محرمی، قم: الموتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید، 1413 ق.

    156.    مفید، محمدبن محمدبن نعمان، اوائل المقالات فی المذاهب والمختارات، موسسه مطالعات اسلامی، 1372ش.

    157. مفید،محمد بن نعمان، رساله عددیه جوابات اهل موصل؛کنگره؛قم؛1413 ق

    158. مفید، محمد بن محمدبن نعمان،  الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، کنگره مشهد، قم، 1413ق.

    159. مفید، محمد بن محمدبن نعمان،  الفصول المختاره ، الموتمر العالمی للشیخ مفید، قم، چ اول، 1413ق.

    160. ناشی اکبر، عبدالله بن محمد، فرقه های اسلامی و مسئله امامت، ترجمه علیرضا ایمانی، چ اول، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، 1386ش.

    161. نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، تحقیق موسی شبیری زنجانی، قم، مؤسسه النشر الاسلامی، 1429ق.

    162. النشار، علی سامی ، نشأه الفکر الفلسفی فی الاسلام، قاهره، دارالسلام، 2008م.

    163. نمازی، علی، مستدرکات، چ‌اول، تهران، شفق، بی‌تا.

    164. نوبختی، فرق الشیعه، تحقیق عبدالمنعم حنفی، قاهره، نشر دارالرشاد، 1992م.

    165. نوری، میرزاحسین ، النجم الثاقب، تحقیق سید یاسین موسوی، چ اول، قم، انوار الهدی، 1415ق.

    166. نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، چ‌اول، بیروت، موسسه آل البیت لاحیاء التراث، 1408ق.

    167. یزدان پناه، سید یدالله، مبانی و اصول عرفان نظری، ناشر: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) سال نشر: 1389.



تحقیق در مورد پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, مقاله در مورد پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, پروژه دانشجویی در مورد پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, پروپوزال در مورد پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, تز دکترا در مورد پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, تحقیقات دانشجویی درباره پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, مقالات دانشجویی درباره پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, پروژه درباره پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, گزارش سمینار در مورد پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, پروژه دانشجویی در مورد پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, تحقیق دانش آموزی در مورد پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, مقاله دانش آموزی در مورد پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی, رساله دکترا در مورد پایان نامه شخصیت و اندیشه های کلامی هشام بن سالم جوالیقی

ثبت سفارش
تعداد
عنوان محصول
بانک دانلود پایان نامه رسا تسیس