پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی

word
88
321 KB
31473
1394
کارشناسی ارشد
قیمت: ۱۱,۴۴۰ تومان
دانلود فایل
  • خلاصه
  • فهرست و منابع
  • خلاصه پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی

    پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد«M.A»

    چکیده

    «آتش در آثار منظوم سنایی»

    علیرضا گیلانی

    سنایی از جمله شاعران برجسته­ای است که آثارش از جهات کمّیت و کیفیّت در خور توجّه و بررسی است. از میان آثار این سخنورِ کم نظیر، دیوان و حدیقۀ وی از ظرافت‌ها و لطایف خاص برخوردار است، که از جهت ادبی، فکری، زبانی و تنوّعِ مضامین مختلف، جایگاه ویژه و استواری دارد. نگارنده در این جستار بر آن است که علاوه بر نگاهی اجمالی به شخصیت و آثار این شاعر برجستۀ پارسی گوی، واژۀ آتش را در اشعار او مورد بررسی قرار بدهد. شناخت مفهوم آتش ما را در درک بهتر اشعار حدیقه و آشنایی با اندیشه‌های شاعر، یاری می­رساند.آتش در شعر سنایی، در قالب های تشبیه، کنایه، تلمیح و غیره حضور یافته و در مصداق آتش عشق، آتش غیرت، آتش هجران، آتش شوق، آتش شهوت، آتش حرص، آتش جهنم، آتش عنصری و غیره به چشم می­خورد. نتایج نشان می‌دهد که سنایی نه تنها آثار آتش عنصری را از قبیلِ «گرمابخشی، سوزندگی، سازندگی، بالاروندگی، نوردهی، پاک کنندگی»؛ برای همۀ آتش‌های معنوی نیز صادق می‌داند؛ بلکه در آتش­های معنوی این صفات را حقیقی­تر می‌داند.

    واژگان کلیدی: آتش، سنایی، حدیقه الحقیقه، دیوان.

    مقدمه

           سنایی‌ در دوره‌ اول‌ فعالیت‌‌های‌ ادبی‌ خویش‌ شاعری‌ مداح‌ بود، روش‌ شاعران‌ غزنوی، به خصوص‌ عنصری‌ و فرخی را تقلید می‌کرد. در دوره‌ دوم‌، که‌ دوره‌ تغییر حال‌ و تکامل‌ معنوی‌ او بود، به‌ معارف‌ و حقایق‌ عرفانی‌ و حکمی‌ و اندیشه‌های‌ دینی‌ پرداخت‌.در واقع سنایی اولین‌ شاعر ایرانی‌ پس‌ از اسلام‌ به شمار می‌رود که‌ حقایق‌ عرفانی‌ و معانی‌ تصوّف‌ را در قالب‌ شعر ارائه کرده است.

           "سنایی" در عصر خودش یک شاعر نوگرا بود؛ بیشتر محقّقان او را مبدع و پایه گذار شعر عرفانی می­دانند. سبکی که او آغاز کرد، با عطار نیشابوری تداوم یافت و  در شعر جلال الدین محمد بلخی به اوج خود رسید. شعر عرفانی و قالب‌های مضامینی که سنایی آن ها را به کار گرفته، تنها نوآوری این شاعر بزرگ در ادب پارسی نیست. او در همه انواع شعر کلاسیک قبل از خودش نو آوری می کند و حال و هوای تازه­ای به آن ها می افزاید.

           «سنایی، بیش از هرچیز به عنوان یکی از پیروان مسلک عرفان عابدانه معرفی شده است. هرچند این درونمایه شعری، تنها گرایش فکری- عقیدتی او نیست، اما این قدر مسلّم است که بخشی انبوه از شعر و محدوده­ای فراخ از اندیشه او را همین موضوع به خود اختصاص داده است.

           در واقع مثنوی گرانمایه (حدیقه الحقیقه و طریقه الشریعه) تا حدّ زیادی برخاسته از همین گرایش فکری- عقیدتی او به شمار می آید. افزون بر این مثنوی، قصاید فراوانی در دیوان اشعار وی یافت می شود که درونمایه آن ها هم همین موضوع است.» (نقل به مضمون از زرقانی،1378: 10)

            آنچه در لابه لای حقایق و تاریخ زندگی این شیخ عالیقدر، ذهن هر ایرانی را به خود مشغول می سازد، این است که چرا ابعاد فکری و روحی این حکیم فرزانه آن­گونه که شایسته مقام و منزلت اوست، توجه نشده است؟ متأسفانه تاکنون مجموعه ای که به صورت موضوعی، مفاهیم گوناگون آثار منظوم سنایی را به کار برده و بحث و تفسیر کرده باشد؛ منتشر نگردیده است. به ناچار محقّق و هر فردی که به دنبال اشعاری در زمینۀ موضوعی خاص از جمله آتش و سایر مفاهیم جزئی تر باشد، باید کل آثار را از نظر بگذراند، تا بتواند مفاهیم مورد نظر خود را از قسمت های مختلف آن استخراج نماید و غالباً کمبود وقت، فرصت انجام چنین کاری را از افراد سلب می­نماید؛ بنابراین، با توجه به اینکه تفسیر و تحلیل هر کدام از مفاهیم مطرح شده در آثار او، با توجه به معانی و تعبیرات مختلف، مجموعۀ مستقلی را می طلبد.

     در این تحقیق سعی شده است، جهت سهولت کار محقّقان، مفاهیم خاص آتش استخراج و مورد دسته‌بندی و تجزیه و تحلیل قرار بگیرد. پژوهشگر در این تحقیق در صدد است که بررسی کند، شاعر از واژۀ آتش برای بیان چه مفاهیمی بهره برده و کاربرد آتش در شعر او، در چه مصداق هایی به کار رفته و کدام یک از این مصداق­ها، بیشترین بسامد را به خود اختصاص داده است و اینکه آتش در شعر سنایی، دارای کدام یک از جنبه‌های مثبت و منفی است.

    فصل اول

    کلیات تحقیق

    1-1: بیان مسأله

            آتش، یکی از کلماتی است که در ادبیات فارسی مفاهیم گوناگونی را به خود گرفته است؛ آتش در متون عرفانی و سروده­های شاعران، در صورت­های رمزی و تمثیلی به کار رفته است. سنایی یکی از شاعرانی است که آتش را مورد توجه قرار داده و از دو جنبۀ مثبت و منفی به آن پرداخته است. در جنبه های مثبتِ آتش، مفاهیمی همچون: آتش ابراهیم، آتش موسی، آتش عشق و در جنبۀ منفی مفاهیمی همچون: آتش خشم، آتش شهوت و آتش نفس بیان گردیده است. آتش در شعر سنایی در قالب های تلمیح، تمثیل، استعاره، تشبیه، مجاز و غیره آمده است. در پژوهش حاضر، آتش در آثار منظوم سنایی مورد بررسی قرار می گیرد؛ برای این منظور ابتدا دیوان و حدیقه الحقیقه مورد بررسی وقع می شود  و پس از استخراج اطلاعات مورد نیاز و طبقه­بندی آنها، تجزیه و تحلیل آن ها صورت می گیرد.

    1-2: اهمیت تحقیق

    آثار شاعران و نویسندگان، به منزلۀ هوّیت هر جامعه تلقّی می شود و باید همۀ جنبه های آن، مورد بررسی قرار بگیرد. سنایی غزنوی از شاعران و عارفان بزرگ ادب پارسی است که آتش یکی از مضامین مطرح شده در اشعار اوست و باید به نمودهای آن توجّه خاص نشان داده شود. بررسی آتش از دیدگاه سنایی، خواننده را درک بهتر و بیشتر مضامین شعریِ سنایی یاری می رساند. همچنین با توجه به اینکه چنین موضوعی تاکنون در شعر سنایی، مورد تحقیق و بررسی قرار نگرفته است، تحقیق در این زمینه گامی ضروری و مؤثّر محسوب می شود.

    1-3: سؤالات تحقیق      

    آتش در آثار منظوم سنایی تا چه میزان به کار رفته است و چه جایگاهی دارد؟

    بررسی آتش در شعر سنایی چه اهمیتی دارد؟

    آتش در شعر سنایی، دارای مفاهیم منفی است یا مثبت؟

    آیا سنایی در بیان مفاهیم مربوط به آتش، به صنایع لفظی و معنوی نیز توجه نشان داده است؟

    1-4: فرضیه‌های تحقیق

    به نظر می رسد موضوع آتش به طور قابل ملاحظه ای در شعر سنایی، نمود پیدا کرده باشد و جای تأمل و بررسی دارد.

    بررسی آتش در شعر سنایی، زمینۀ درک بهتر شعر وی و آشنایی با اندیشه های این عارف بزرگ را فراهم می­کند.

    سنایی به جنبه­های مثبت و منفی آتش در شعر خود توجه کرده است.

    آتش در شعر سنایی با صنایع ادبی نظیر: تلمیح، تمثیل، استعاره، نماد، تشبیه و غیره نمود یافته است.

    1-5: اهداف تحقیق

    آشنایی بیشتر با اندیشه ­های سنایی غزنوی و درک بهتر اشعار وی

    بررسی وضعیت و شرایط زندگی ایشان

    ارائۀ تعریف دقیق در تحلیل مفاهیم خاص سنایی به ویژه مفهوم آتش

    بررسی اشعار سنایی از حیث مفاهیم مطرح شده به وسیلۀ آتش

    معرفی جنبه های مثبت و منفی آتش در اشعار سنایی

    1-6: روش تحقیق

            در تدوین این پایان نامه از روش کتابخانه­ای و ابزار فیش­برداری استفاده می­شود. برای این منظور  ابتدا اشعار سنایی غزنوی مورد مطالعه و بررسی قرار می گیرد و پس از آن به استخراج فیش­ها پرداخته می­شود. فیش­های مربوطه پس از دسته بندی و تنظیم، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و در نهایت به نتیجه­گیری نهایی دست یافته می شود.

    فصل دوم

    پیشینه تحقیق

    2-1 : پشینۀ تحقیق

            در مورد اشعار و آثار سنایی تحقیقات فراوانی صورت گرفته است. از آن جمله می­توان از تحقیقات زیر نام برد:

             پایان نامه­ای تحت عنوان «نقد روانشناختی غزلیات عارفانه سنایی غزنوی بر مبنای روانشناسی یونگ» نوشتۀ صدیقه سجادی راد، در سال 1387 به راهنمایی محمود حسن آبادی در دانشگاه سیستان و بلوچستان انجام گرفته است. پایان نامۀ دیگری با عنوان «درآمدی بر جامعه­شناسی قصاید سنایی» به نگارش زهره قاسمی نژاد رائینی، در سال 1388 با راهنمایی مریم خلیلی جهانتیغ در دانشگاه سیستان و بلوچستان نوشته شده است. پایان نامۀ دیگری باز هم در دانشگاه سیستان و بلوچستان، در سال 1388 با عنوان «موسیقی شعر در غزل های سنایی غزنوی» توسط ملیحه فلاح لاله زاری به راهنمایی محمدامیر مشهدی انجام شده است. تحقیق دیگری در دانشگاه آزاد سبزوار با عنوان «پایگاه عشق و معرفت شناسی در حدیقه سنایی» نوشتۀ معصومه عباس ثانی به راهنمایی دکتر محمدرضا راشد محصل نوشته شده است. در دانشگاه فردوسی مشهد تحقیقی با عنوان «پرتو قرآن و حدیث در حدیقۀ سنایی» توسط علیرضا عابدیان در سال 1374 به راهنمایی دکتر محمد جاوید صباغیان انجام پذیرفته است. تحقیقات بسیار فراوان دیگری در حوزۀ شعر و اندیشۀ سنایی انجام پذیرفته است، که برشمردن یکایک آن ها در این تحقیق نمی گنجد؛ اما با بررسی تحقیقات انجام گرفته، مشخص شد که موضوعی تحت عنوان «آتش در آثار منظوم سنایی» تاکنون انجام نشده و تحقیق حاضر کاری بدیع و تازه است.

    درآمد

    "سنایی غزنوی"، پیشگام سه شاخۀ برومند شعر فارسی دری است. او با قصیده های خویش، نوعی شعر اجتماعی و انتقادی را، با غزل های خود شعر عارفانه و قلندرانه را و با مثنوی هایش، پند و حکمت آمیخته با آموزه های دینی را بنیان نهاد. کمتر شاعری در پهنۀ ادب فارسی از آغاز تاکنون این مایه از تحوّل را ایجاد کرده که سنایی کرده است و این قدر بر شاعران بعد از خود تأثیر گذاشته است. فصل پیش رو، به معرفی زندگی، اندیشه ها، آثار و خصوصیات شعری این شاعر گرانقدر اختصاص دارد.

    “Fire” in Sanaaei’s Poetry

     

    Abstract

    Sanai is one of the laureate poets whose works are quantitatively and qualitatively worthy of attention and study. Among this unparalleled eloquent poet’s works, his Diwan (poetry) and his Hadiqat al Hagiga have specific facetiae and elegances which occupy a special situation literarily, intellectually, linguistically, and with respect to various themes. In this query, author is to investigate the word fire in this poet’s poetry in addition to have an overview on character and outstanding works of this Persian poet. Recognition of fire concept helps us to better comprehend the Hadiqat poetry and become familiar with the poet’s thoughts. Fire in Sanai’s poetry has appeared in simile, metaphor, allusions, etc. and also could be seen as instances fire of love, fire of zeal, fire of separation, fire of delight, fire of lust, fire of hell, phenomenal fire, and so on. Results shows that Sanai not only believes that all phenomenal fire effects such as calefactory, burning, construction, top depart, illumination, and cleanliness is also applied for spiritual fires, but also he knows these attributes more true about spiritual fires.

     

    Keywords: Fire, Sanai, Hadiqat al Haqiqa, Diwan (poetry).

  • فهرست و منابع پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی

    فهرست:

    چکیده.................................................................................................................................. 1

    مقدمه................................................................................................................................... 2

     

    فصل اول: کلیات تحقیق

    1-1: بیان مسأله............................................................................................................................................................ 5

    1-2: اهمیت تحقیق..................................................................................................................................................... 5

    1-3-سؤالات تحقیق..................................................................................................................................................... 6

    1-4: فرضیه تحقیق:..................................................................................................................................................... 6

    1-5: اهداف تحقیق...................................................................................................................................................... 7

    1-6: روش تحقیق......................................................................................................................................................... 7

     

    فصل دوم: پیشینه تحقیق

    2-1: پشینۀ تحقیق...................................................................................................................................................... 9

    درآمد.................................................................................................................................. 10

    2-2: تولد و زادگاه..................................................................................................................................................... 10

    2-3: سفرهای چهارگانه سنایی.............................................................................................................................. 12

    2-4: انقلاب درونی سنایی....................................................................................................................................... 14

    2-5: وفات سنایی...................................................................................................................................................... 17

    2-6: دین و مذهب سنایی....................................................................................................................................... 19

    2-7: نوشته ها و آثار سنایی................................................................................................................................... 22

     

     

    فصل سوم: توصیف داده‌ها

    درآمد................................................................................................................................ 28

    3-1: تعریف آتش....................................................................................................................................................... 28

    3-2: ریشه شناسی آتش......................................................................................................................................... 28

    3-3: جایگاه آتش در اوستا..................................................................................................................................... 29

    3-4: آتش در ایران باستان...................................................................................................................................... 30

    3-5: جایگاه آتش در دین زرتشتی....................................................................................................................... 31

    3-6: احترام به آتش در منابع پهلوی................................................................................................................... 33

    3-7: نماد آتش........................................................................................................................................................... 34

    3-8: آتش در فرهنگ و ادبیات ایران................................................................................................................... 36

    فصل چهارم: یافته‌های تحقیق

    درآمد................................................................................................................................ 39

    4-1: آتش و عشق..................................................................................................................................................... 39

    4-2: آتش و دل......................................................................................................................................................... 43

    4-3: آتش غیرت........................................................................................................................................................ 44

    4-4: آتش و هجران و فراق.................................................................................................................................... 44

    4-5: آتش خشم......................................................................................................................................................... 46

    4-6: آتش آز............................................................................................................................................................... 47

    4-7: آتش می............................................................................................................................................................. 48

    4-8: آتش لاله............................................................................................................................................................ 49

    4-9: آتش رخسار...................................................................................................................................................... 50

    4-10: آتش جهل...................................................................................................................................................... 50

    4-11: آتش نفس....................................................................................................................................................... 51

    4-12: آتش مهر......................................................................................................................................................... 51

    4-12: آتش شوق...................................................................................................................................................... 51

    4-14: آتش کینه....................................................................................................................................................... 52

    4-15: آتش طبع....................................................................................................................................................... 52

    4-16: آتش همّت...................................................................................................................................................... 53

    4-17: آتش شهوت................................................................................................................................................... 53

    4-18: آتش عنصری................................................................................................................................................. 53

    4-19: آتش ابراهیم................................................................................................................................................... 62

    4-20: آتش موسی.................................................................................................................................................... 67

    4-21: آتش دوزخ...................................................................................................................................................... 68

    4-22: آتش ابلیس.................................................................................................................................................... 70

    4-23: محک بودن آتش.......................................................................................................................................... 71

    4-24: آتش در چیزی زدن..................................................................................................................................... 72

    فصل پنجم: نتیجه گیری

    نتیجه گیری....................................................................................................................... 76

    فهرست منابع

     

    منبع:

    قرآن کریم، (1382)، ترجمۀ مهدی الهی قمشه­ای، قم، انتشارات فاطمه الزهرا، چاپ نهم.

    نهج البلاغه، (1379)، ترجمۀ محمد دشتی،  تهران، رامین، چاپ اول.

    افراسیاب پور، علی اکبر،(1388) شرح جامع حدیقه الحقیقه و شریعه الطریقه سنایی، تهران، عرفان، چاپ اول.

    انوشه، حسن، (1378)، دانشنامۀ ادب فارسی، جلد سوم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

    اوستا، (1349)، ترجمه دکتر ج. دوستخواه، جلد دوم، تهران، انتشارات مروارید.

    اوشیدری، جهانگیر، (1389)، دانشنامه ی مزدیسنا، تهران، نشر مرکز، چاپ پنجم.

    آرتور کرستین سن، (1368)، ایران در زمان ساسانیان، ترجمه: رشید یاسمى،‏ تهران، دنیای کتاب.

    بالا رستمی، مهوش، (1385)، عاشقانه، تهران، نشر گلفروش، چاپ سوم.

    برتلس، یوگنی ادوارد ویچ، (1376)، تصوف و ادبیات تصوف، ترجمه سیروس ایزدی، تهران، امیرکبیر.

    برهان، محمد، (1382)، ایرانیان پرچمدار تمدّن، تهران، دانشگاه تهران.

    پیرنیا، حسن، (1357)، تاریخ ایران باستان، تهران، دنیای کتاب.

    جامی، عبدالرّحمان، (1370)، نفحات الانس من حضرات القدس، تصحیح محمود عابدی، تهران، اطلاعات.

    ...........، ..................، (1336)، نفحات الانس من حضرات القدس، تصحیح مهدی توحیدی پور، تهران، کتابفروشی سعدی.

    دورانت، ویل، (1367)، تاریخ تمدن، تهران، انتشارات آموزش انقلاب اسلامی.

    دهخدا، علی اکبر،(1377)، لغت نامه، زیر نظر دکتر محمد معین، دانشگاه تهران.

    رجبی، پرویز، (1383)، هزاره های گم شده، تهران، امیرکبیر.

    رضی، هاشم، (1380)، دانشنامۀ ایران باستان، تهران، دنیای کتاب.

    زرقانی، سیّد مهدی،(1381)، زلف عالم سوز، تهران، روزگار.

    .......... ، ................، (1378)، افق های شعر و اندیشۀ سنایی، تهران، روزگار، چاپ اول.

    زرین کوب، عبدالحسین، (1357)، جستجو در تصوف، تهران، امیرکبیر.

    زرین کوب،عبدالحسین،(1355)، با کاروان حلَه، تهران،  جاویدان.

    سالمیان، غلامرضا،(1386)، کتابشناسی توصیفی سنائی غزنوی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی.

    سجادی، سید جعفر،(1383)، فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی،تهران، انتشارات طهوری.

    سجادی،سید جعفر،(1379)، فرهنگ اصطلاحات اسلامی، تهران، انتشارات طهوری.

    سرلو، خوان ادواردو، (1389)، فرهنگ نمادها، ترجمۀ دکتر مهرانگیز اوحدی، تهران، انتشارات دستان.

    سعادت، اسماعیل، (1384)، دانشنامۀ زبان و ادبیات فارسی، تهران، فرهنگستان زبان و ادب فارسی.

    سمرقندی، دولتشاه،(1382)، تذکره الشعراء، به اهتمام ادوارد براون، تهران، اساطیر.

    سنایی غزنوی، (1368)، حدیقه الحقیقه و شریعه الطّریقه، تصحیح و تحشیه مدرّس رضوی، انتشارات دانشگاه تهران.

    ................، (1341)، دیوان، به کوشش مدرّس رضوی، تهران، کتابخانۀ سنایی.

    ..................، (1384)، دیوان، تصحیح و شرح محمد بقایی(ماکان)، تهران، اقبال.

    شفیعی کدکنی، محمدرضا، (1376)، تازیانه های سلوک، تهران ، آگه.

    صفا، ذبیح الله، (1336)، تاریخ ادبیات در ایران،جلد دوم، تهران، امیرکبیر.

    قشیری، عبدالکریم، (1385)، رسالۀ قشیریه، مترجم: ابوعلی حسن بن احمد عثمانی، تصحیح بدیع­الزّمان فروزانفر، تهران، علمی و فرهنگی.

    گازرگاهی، امیر کمال الدین حسین،(1375)، مجالس العشاق، به کوشش غلامرضا طباطبائی مجد، تهران، زرّین.

    مجلسی، محمد باقر، 1403ق، بحارالانوار، جلد 71، انتشارات علمی و فرهنگی.

    مولوی، جلال الدین، (1387)، غزلیات شمس تبریز، مقدمۀ محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، سخن.

    میرشکار، میترا، (1387)، هنر عشق ورزیدن، تهران، نشر طاووس فرهنگ، چاپ دوم.

    یاحقی، محمد جعفر، (1386)، فرهنگ اساطیر و داستان واره ها در ادبیات فارسی، تهران، فرهنگ معاصر.



تحقیق در مورد پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, مقاله در مورد پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, پروژه دانشجویی در مورد پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, پروپوزال در مورد پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, تز دکترا در مورد پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, تحقیقات دانشجویی درباره پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, مقالات دانشجویی درباره پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, پروژه درباره پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, گزارش سمینار در مورد پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, پروژه دانشجویی در مورد پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, تحقیق دانش آموزی در مورد پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, مقاله دانش آموزی در مورد پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی, رساله دکترا در مورد پایان نامه آتش در آثار منظوم سنایی

ثبت سفارش
تعداد
عنوان محصول
بانک دانلود پایان نامه رسا تسیس