پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق

word
170
10 MB
30999
1394
کارشناسی ارشد
قیمت: ۱۷,۰۰۰ تومان
دانلود فایل
  • خلاصه
  • فهرست و منابع
  • خلاصه پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق

    پایان نامه تحصیلی در مقطع کارشناسی ارشد صنایع دستی

    گرایش طراحی و نقاشی سنتی

    چکیده

    دوران تیموری از مهم ترین ادوار هنری ایران در حوزه کتاب‌آرایی و هنرهای مرتبط با آن از جمله تذهیب است که با ویژگی‌های مختص به خود در قالب مکاتب هرات و شیراز و سمرقند جلوه می‌نماید. شناخت تذهیب‌های این دوره در نسخ قرآنی نشان‌دهنده نوعی از تجرید است که متناسب با کلام‌الله و از سوی دیگر در تناسب با نوع خطوط به‌کار گرفته شده برای تحریر آیات قرآنی است. در مقایسه این نوع از تذهیب‌ها با انواع مشابه در نسخه‌های غیرقرآنی ضمن یگانگی روش در طراحی و استفاده از نقوش این دوره، تفاوت‌هایی نیز یافت می‌شود. در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و مطالعه ساختارهای تذهیب‌های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری چنین مشاهده شده که نقوش حیوانی، اسلیمی‌ابری و نقش فرشته در تذهیب‌های قرآنی بکار نرفته در حالیکه کاربرد همین نقوش در تذهیب‌های غیرقرآنی امری رایج بوده است. از دیگر یافته‌های این پژوهش می‌توان به تفاوت در صفحات فهرست و استفاده از صنعت عکس در این نسخ  اشاره کرد.

     کلیدواژه‌ها: دوره تیموری، تذهیب، نسخ قرآنی، نسخ غیرقرآنی.

    مقدمه:

    در ابتدای دوران اسلامی و با توجه به ارزش کتاب به ویژه قرآن، کار تزیین اوراق و جلد آنها مورد توجه هنرمندان مسلمان قرار گرفت و حاشیه، صفحات، سرفصل‌ها، و سرلوح‌ها با استفاده از انواع اسلیمی‌ها، ختایی‌ها و نقوش هندسی به صورتی زیبا تزیین می‌شد. شایان ذکر است که این تزیینات در دوره‌ی تیموری با مشخصاتی منحصر به ‌فرد و با صورتی منظم، منسجم و قدرتمند در صفحه آرایی کتب و عمدتاً در غالب مکاتب هرات و شیراز جلوه‌گر می‌شده است.

    با توجه به مطالعات و تحقیقات انجام گرفته در رابطه با تذهیب نسخ به نظر می رسدکه عمده تحقیقات و رساله ها در ایران بر تذهیب‌های قرآنی و در دوره‌های مختلف هنری ایران متمرکز شده اند و کمتر به تذهیب‌های غیرقرآنی توجه شده است. در این رساله تلاش بر این است تا علاوه بر مطالعه ویژگی های نسخ قرآنی تذهیب شده در دوره‌ی تیموری به تذهیب های غیرقرآنی این دوره که از رونق چشمگیری برخورداربوده اند نیز پرداخته شود و به این ترتیب به مقایسه تطبیقی بین ساختارهای بکار رفته در دو نوع تذهیب فوق الذکر پرداخته شود.

    برای انجام این رساله نگارنده درپنج  فصل مجزا به تعریف، توصیف، تطبیق و تحلیل مکاتب تذهیب دوره تیموری پرداخته است.

    درفصل اول این پژوهش به کلیات پژوهش  و عناوینی همچون بیان مسئله، روش تحقیق، اهداف و... پرداخته شده است.

    در فصل دوم بعد از ذکر مختصری از زمینه‌های تاریخی و فرهنگی این دوره، تعریف مختصری از اصطلاحات تذهیب بیان شده است، همچنین سیر تذهیب و ویژگی‌های آن در ادوار مختلف هنری به ویژه دوره‌ی تیموری بررسی شده‌است.

    در فصل سوم نگارنده، به معرفی نسخ قرآنی و غیرقرآنی همچون شاهنامه‌ها ودیوان شعرای این دوره که در دسترس بودند، بر حسب تاریخ کتابت آنها همراه با تصاویری از این نسخ، و توصیف تذهیب‌های بکاررفته در آنها پرداخته ‌است.

    در فصل چهارم، که خود متشکل ازدو بخش است، ابتدا در بخش اول از این فصل، تذهیب نسخ قرآنی از لحاظ ساختاری مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته و در بخش دوم این فصل، تذهیب وتزیین نسخ غیرقرآنی مورد بررسی قرار گرفته است، وبدین ترتیب ساختارهای کلی تذهیب دردوره تیموری مشخص می شوند.

    سرانجام در فصل پنجم، یافته‌های حاصل از این پژوهش تطبیقی  و نتیجه گیری نویسنده، پایان بخش این پژوهش می‌باشد.

    فصل اول:             

    کلیات پژوهش

    بیان و اهمیت مسئله

    هنر کتابت و کتاب آرایی مذهبی، از پیش از اسلام اعتبار و اهمیت ویژه‌ای نزد ایرانیان داشته و دارد. این جایگاه و اهمیت پس از ورود اسلام به ایران، در کتابت وکتاب‌آرایی صفحات قرآن نیز همچنان باقی ماند. دوره تیموری بدون تردید و بنا بر آثار بجای مانده در حوزه‌های مختلف هنری، یکی از دوره‌های ممتاز هنر در ایران است، از جمله هنرهای مورد توجه این دوره، کتابت قرآن‌کریم بود که در نتیجه این عمل، کتابت و خوشنویسی از جمله هنرهای با ارزش به حساب می‌آمد. به پیروی از کتابت قرآن، کتابت و تذهیب نسخه‌های ادبی محبوب  همچون شاهنامه فردوسی، خمسه نظامی و... نیز جایگاه برجسته‌ای پیداکرد.

    همانطور که اشاره شد با ظهور دوره تیموری، سبک تازه‌ای از تذهیب درکتاب‌آرایی پدید آمد. برخی از قرآنهای تذهیب شده این دوره به ویژه آن‌ها که برای شاهرخ و بایسنقر فراهم شده، در زمره زیباترین نسخ خطی تذهیب شده است.

    کارگاه های هنری شیراز عصر تیموری، نسخ بی‌نظیری  از قرآن‌ها وکتابهای ادبی را به وجود آورده بودند که بهترین آثار آن در مکتب هرات نیر به چشم می‌خورد. نسخه‌هایی در نهایت دقت و ظرافت و نظمی خاص که با رویکرد محافظه‌کارانه آن دوره، محدودیت‌های رنگی و طراحی خاص بر تفکرات هنرمندان نقاش تیموری حاکم کرده بود.

    با جستجو در مطالعات و تحقیقات انجام گرفته در رابطه با موضوع تذهیب به نظر می‌رسدکه تمرکز عمده تحقیقات و رساله‌ها دردوره‌های مختلف هنری ایران صرفاً بر تذهیب‌های قرآنی  قراردارد و کمتر به تذهیب‌های غیرقرآنی توجه شده است. بنابراین در این رساله تلاش بر این است تا علاوه برمطالعه ویژگی‌های نسخ قرآنی تذهیب شده در دوره‌ی تیموری به تذهیب‌های غیرقرآنی این دوره که از رونق چشمگیری نیز برخوردار بوده‌اند، پرداخته شود و به این ترتیب  مقایسه تطبیقی بین ساختارهای بکار رفته در دو نوع تذهیب فوق‌الذکر در دستورکارقرارمی گیرد.

    1-2- هدف پژوهش

    شناسایی و مطالعه ویژگی‌های ساختاری و فرمی تذهیب در نسخه‌های قرآنی و غیر فرآنی در دوره تیموری هدف این تحقیق است.

    1-3- پرسش های پژوهش

    برای تحقق اهداف تحقیق ناگزیر از طرح پرسشهای زیر هستیم تا از مسیر پاسخ به این سوالات بتوان به شباهت ها و تفاوتهای ساختاری دو گونه تذهیب رسید.

    1-ویژگی‌های شاخص درتذهیب قرآن‌های دوره ی تیموری کدام است؟

    2-ویژگی‌های شاخص تذهیب در نسخه‌های غیر قرآنی دوره‌ی تیموری کدام است؟

    3-شباهت‌ها و تفاوت‌های ساختاری تذهیب‌های قرآنی با تذهیب‌های غیر قرآنی دوره‌ی تیموری چیست؟

    1-4- روش پژوهش

    با توجه به بررسی‌های بعمل آمده می توان گفت تا کنون تحقیق جامعی در مورد ارزیابی و مقایسه تذهیب‌های قرآنی و غیرقرآنی مشاهده نشده است. به‌طور کلی مقالات و نوشتارهایی که در این زمینه نوشته شده است به معرفی تذهیب‌های نسخ قرآنی و غیرقرآنی پرداخته‌اند.

    پژوهش حاضر با استفاده از روش تحقیق توصیفی – تحلیلی و با مطالعات میدانی در عرصه تزیینات هردو نسخه قرآنی و غیرقرآنی انجام شده است.

    1-5- پیشینه تحقیق

    با توجه به اینکه در نقل مطالب پیشینه، محور اصلی باید حول دانش مرتبط با موضوع باشد، بنابراین تاکید در پیشینه بر آن بخش از منابعی است که به نوعی حاوی پیامی مرتبط با موضوع و روش تحقیق است. در همین راستا پیشینه ها را می توان در دوبخش موضوعی و روشی گزارش داد. پیشینه های موضوعی ذررابطه با تحقیقاتی است که به بخشی از سوالات یا فرضیات تحقیق جواب داده اند. پیشینه روشی به آن دسته از تحقیقات اشاره دارد که به لحاظ روش تحقیق می توانند در انجام پژوهش حاضر موثر باشند.

    مارتین لینگز (1373) در کتاب «خط و تذهیب های قرآنی» در سه فصل پنج، شش و هفت کتاب فوق درباره ویژگی های تذهیب های قرآنی در دوره های مختلف هنر اسلامی در ایران اشاراتی داشته است. وی البته بطور کلی درباره تذهیب اطلاعاتی ارائه می دهد.

    مقاله ای از احمدزاده (1380) در فصلنامه کتاب به چاب رسیده که عنوان آن «تذهیب در هنر کتاب آرایی ایران» می باشدکه سیر کلی تذهیب رادر ایران گزارش می دهد. از یافته های وی می توان به رواج اشکال گیاهان وگل ها  در سرلوحه ها وکتابهای دوره تیموری اشاره کرد.

    پناهیان پور (1383) درمقاله خود با عنوان « روند تذهیب در ایران» به ویژگی های کلی تذهیب در دوره های مختلف هنر اسلامی  بدون تمرکز به دوره ای خاص ویا به مکتبی خاص، اشاره می کند.

    هراتی (1383) درکتاب ماه هنر مقاله ای باعنوان «از کتابت قرآنی خراسان بزرگ تاعصر تیموریان: پانصدسال کتابت قرآن» دارد که درنآنآ آن به بررسی کلی کتاب آرایی در قرآن های این دوره پانصدساله توجه نموده است.

    مهرگان (1383) درمقاله خود با موضوع «هنر کتاب آرایی دوره‌ی تیموری نقش اسطوره های کهن نقاشی اقوام بومی در زیرساخت نقوش تزئینی و تذهیب » به تحلیل معنوی و معنایی نقوش در کتاب‌آرایی دوره‌ی تیموری پرداخته‌است.

    فدایی تهرانی (1383) درمقاله ای باعنوان «بررسی آثار قرآنی دوره‌ی تیموری، معرفی قرآن بزرگ بایسنقرمیرزا در موزه خط وکتابت میرعماد» آثار قرآنی این دوره به خصوص قرآن بایسنقرمیرزا را مورد بررسی قرار داده است.

    ندرلو (1385) در کتاب ماه هنر مقاله‌ای دارد با موضوع  «تفکر خلاق در هنر و طراحی گرافیک ایرانی (سده نهم ه. ق) » که به بررسی صفحه‌آرایی برگ‌هایی از نسخه شاهنامه بایسنقری پرداخته است.  

    شایسته فر (1388) در مقاله خود با عنوان «کتابت و تذهیب قرآن‌های تیموری» به بررسی ویژگی‌های هنر کتاب آرایی تیموریان در مجموعه‌های در دسترس داخل و خارج پرداخته است. شایسته فر در این مقاله برآن بوده تا در کنار معرفی آثار داخلی و خارجی به بررسی و معرفی این نمونه‌های ارزشمند نیز بپردازد.

    شایسته فر (1388) در مقاله‌ای با عنوان «خط وتذهیب در قرآن‌های ایرانی موزه ملی، بخش اسلامی» که در کتاب ماه هنر به چاپ رسیده است به تحلیل و بررسی ویژگی های خطی وتذهیبی قرآن‌های موجود در موزه ملی ایران پرداخته است.  

    پاشازانوس (1388) درکتاب ماه هنر مقالهای با عنوان «تذهیب در نگارگری مکتب هرات» دارد که روش پژوهش این مقاله بیشتر به صورت میدانی وکتابخانه ای بوده و هدف از این پژوهش رسیدن به پاسخ این سوال که آیا تذهیب نیز در بین نگاره ها از بهترین کیفیت برخوردار است یا نه. از یافته های مهم این مقاله این است که در نیمه نخست قرن نهم هنرمندان از شیوه های شیراز و بغداد بهره می گرفتند. تکرار فراوان واگیره کوچک اساس کار قرار می گرفت. اما در نیمه دوم قرن نهم تذهیب حیات تازه ای پیدا کرد وختایی ها به جایگاه بهتری رسیدند.

    عظیمی (1389) در مقاله خود با عنوان «ادوار تذهیب در کتاب آرایی مذهبی ایرانی» به بررسی و سیر پیدایش و تکامل تذهیب در کتاب آرایی درپنج دوره پرداخته است. با توجه به یافته های این تحقیق می توان گفت: تذهیب در قرن های 3و4 هجری، ساده وبا رنگ های محدود؛ در قرن های 6و7 هجری، منسجم وبا رنگ های متنوع؛ در قرن8 هجری، با شکوه ومجلل؛ در قرن های 9و10 هجری، پرکار همراه با ظرافت بیشتر؛ در قرن های 11-13 هجری، به اوج شکوفایی از جهت ظرافت وتعدد مکاتب رسیده است؛ ودر نیمه دوم قرن 13 به جهت ورود صنعت چاپ به ایران رو به افول نهاده است.

    میرمبین (1391) در مقاله ای با عنوان  «تذهیب، اصیل ترین هنر قرآن» به این موضوع که تذهیب نخستین هنر مستقل اسلامی است وتحت تاثیر قرآن آرایی شکل گرفته پرداخته است.

    محمدی (1391) در مقاله خود با عنوان «خوشنویسی و تذهیب در کتاب آرایی عهدتیموری» به شناخت و توصیف انواع صفحه آرایی، نقش و رنگ تذهیب وچگونگی به کارگیری آنها پرداخته است.

    معتقدی (1391) درمقاله خود با عنوان «بررسی شیوه های تذهیب در مکتب شیراز (سده9و10 هجری) » در این مقاله وی به بررسی وتجزیه وتحلیل آثار روزبهان شیرازی نابغه خط وتذهیب می پردازد.

    صحراگرد و شیرازی (1391) در مقاله ای باعنوان «سطربندی و صفحه آرایی قرآن های خطی با تاکید بر آثار قرن 8 و10 هجری (شیراز) » که با همکاری یکدیگر به تحریر درآورده اند به بررسی توصیفی وتحلیلی کتاب آرایی قرآن های مکتب شیراز پرداخته اند.

    خدام محمدی (1391) در مقاله خود با عنوان «بررسی تطبیقی آرایه ها در تذهیب نسخه های دوره ی تیموری با گچ بریهای گنبد خانه شیخ احمد جام در خراسان» به بررسی توصیفی تطبیقی تذهیب‌های نسخ خطی این دوره با گچ بریهای گنبد پرداخته است.

    ابراهیم زاده (1391) در رساله خود با عنوان «بررسی تطبیقی نقوش تجریدی در تذهیب صفوی وتاثیر آن در دوره معاصر» به مقایسه نقوش تذهیب دوره صفوی ودوره معاصر توجه کرده است.

    جوادی (1393) در کتاب ماه هنر مقاله‌ای با عنوان « ساختار ترکیب‌بندی نقوش در تذهیب نسخ قرآنی عصر تیموری، مطالعه موردی: قرآن تک جلدی هرات در مجموعه ناصرخلیلی» دارد که ضمن توصیف این قرآن، به روش تحلیلی از طریق آنالیز نقوش در صفحات افتتاح قرآن مذکور (تزیینات بالا وپایین متن ودرون متن وحواشی) نوع ساختار و اسکلت اصلی را که نقوش اسلیمی و گل ها وگیاهان بر اساس آن در صفحه قرار گرقته اند را مورد بررسی قرار داده اند.

    فاطمه جوادی، دررساله خود با موضوع  «هنرهای طلایی (تذهیب، تشعیر) در صفحه آرایی تیموری و صفوی» تذهیب وتشعیر دوره های فوق را مورد بررسی قرار داده است.

    فصل دوم:                                                                 

     مروری برپیشینه تاریخی، فرهنگی و هنردوره تیموری

    زمینه های تاریخی، سیاسی و فرهنگی دوره تیموری

       ایران آسیب دیده از زخم مغول، «هنوز ازحمله چنگیز نیاسوده بود که در 736 هجری یعنی همان سالی که سلسله مغول با فوت سلطان ابوسعید روبه ناتوانی و انقراض می‌رفت امیرتیمور گورکانی در شهر کش در چهل کیلومتری سمرقند پابه عرصه وجودنهاد» (صدیق، 1354: 198).

    «تیمور که در زبان ترکی به معنای آهن است، مردی بود سفاک، جبار، جفاکار و متکبر. فرق عمده تیمور باچنگیز این بودکه چنگیز بت‌پرست بود ولی تیمور خود را مسلمان می‌گفت و ظاهرا نسبت به‌اماکن مقدسه و اهل علم تاحدی احترام می‌گذاشت. تیمور سمرقند را پایتخت خودکرد و از 782 تا 807 هجری که عمرش به سرآمد هربار ازسمرقند خود را مهیای حمله می‌کرد و مملکت خودرا به خون و آتش می‌کشید» (همان). تیمور درسال807 هجری مقدمات حمله به چین رافراهم کرد و در زمستان آن سال بدان سو رهسپارشد و در شهر اترار بیمارشد و همان جا جان سپرد.

    اینکه چه عاملی باعث شد تا دوره تیموری یکی از درخشانترین ادوار تاریخ هنرایران به حساب آید تا حد زیادی به ویژگی‌های شخصیتی جانشینان تیمور و نوادگان وی دارد. بنابراین درادامه بطور اجمالی نگاهی به وضعیت پس از تیمور می اندازیم.

      «امیرتیمور چهارپسر داشت به نام های غیاث الدین جهانگیر، معزالدین عمرشیخ، جلال الدین میران شاه و معین الدین شاهرخ، که شاهرخ بهترین و مشهورترین ازبین چهارپسر گورکانی است و اوست که پس از فوت پدر رسماٌ به جای او به سلطنت نشست» (پیرنیا، 1387: 800).

    شاهرخ هرات را پایتخت خویش قرار داد و به مدت 43سال فرمانروایی کرد. وی یکی از بهترین پادشاهانی است که برایران سلطنت کرده چراکه ‌او علاوه بر دیانت وتقوی وعدالت وصلح جویی بسیار بخشنده وعلم دوست وادب پژوه وهنرپرور وآبادکننده بود وبسیاری از خرابی هایی که به دست پدرش روی داده بود، به دست اومرمت یافت. در مدت چهل وسه سال سلطنت با اینکه هیچ وقت به قصد کشورگشایی اقدام به جنگ نکرده بود ولی هر وقت جنگی پیش می آمد با نهایت رشادت جنگیده وتقریبا در تمام نبردهای خود نیز فاتح بوده‌است.

     «شاهرخ هم شعر می‌گفت وهم خوش می‌نوشت وهرات در عصراو علاوه بر کتابخانه بزرگی که به‌امر شاهرخ درآن جا تاسیس یافته بودمرکز اجتماع علما و ادبا و شعرا و خطاطان و نقاشان بود مخصوصاٌ در عصرشاهرخ یک عده‌از بهترین کتب تاریخی زبان فارسی به تشویق و امر آن شاه هنردوست تألیف یافته و این کار در عهد فرزندان وی نیز دنباله داشته وتا اوایل عصرصفوی کشیده شده‌است» (همان، 803).

    درپاسخ به سوالی که درخصوص دلایل مطرح شدن دوره تیموری به عنوان دوره طلایی هنر ایران مطرح گردید اشاره به ثروتهای باد آورده خالی از لطف نخواهد بود. «از ثروت هنگفتی که ‌امیرتیمور از غارت‌گریهای خود بدست آورد، اولاد و احفادش مانند شاهرخ و بایسنغر و الغ بیگ و سلطان حسین بایقرا بخشی را صرف هنرهای زیبا مخصوصاٌ معماری و صنایع کتاب نمودند و از این رو ترقیات شگرف در این رشته‌ها پدید آمد» (صدیق، 1354: 201).

     

     

    2-2- دوره تیموری: دوران طلایی هنرهادر ایران

    همانطور که اشاره شد امیر تیمور ثروت زیادی بدست آورده بود که خود زمینه رونق هنرها را دردوره پس از تیمور فراهم می کرد. روایت های زیاد وآثار به جای مانده از هنرهای این دوره موید این مطلب هستند.

     «هنر های زیبا در این عصر جلوه و رونق وپیشرفت دیگری یافت. آثاری که در نقاشی و معماری و کاشی کاری وتجلید و تذهیب و خطاطی در این دوره پدیدآمد در ردیف عالی‌ترین آثاری است که‌اساساً ایرانیان پس از اسلام در این فنون به وجود آورده‌اند» (یارشاطر، 1334: 27).

    تصویر2-1:  مسجد کبود تبریز(کیانی،1385: 59).


    تیموریان به‌ ایجاد بناهای مذهبی وغیر مذهبی علاقه زیادی نشان دادند واز نظر طرح وشیوه معماری از نقش ها و طرح های متداول آن زمان بهره بردند. از نظر تزئینات بنا این دوره‌از ادوار مهم اسلامی است. «شیوه تزیین با کاشی معرق در عهد تیموری حکایت از آن دارد که هنرمندان این دوره در شیوه تزیینی به حداعلای مهارت دست یافته بودند، به طوری که در کمتر دوره‌ای این‌چنین تزیین کاشی‌کاری مشاهده‌شده‌است. ‌مساجدی‌ مانند گوهرشادمشهد، کبودتبریز، مدرسه خرگردخراسان، مسجدجامع تیمور در سمرقند و همچنین بناهای ساخته شده در بخارا و هرات، نشان‌دهنده برجستگی هنر کاشیکاری وکاربردآن در بناهای مذهبی است». (تصویر2-1) (کیانی، 1385: 58).                 

     «هنر موزائیک سازی با کاشیهای ریز لعابی رنگی در سده پانزدهم، برابر با قرن نهم هجری در مشهد واصفهان به‌اوج ترقی خود رسید. ساختمان های بزرگی با این کاشیها، که نموداری است از دلبستگی ایرانیان به مینیاتور، پوشیده و آراسته شده‌است. کاشیکاران، دیوارها و مناره ها را با نقش‌هایی که زیبایی و ظرافت آنها در عکسهای رنگی نیز پدیدار می‌شود، با کتیبه‌ها و طرح‌های گل و بوته می‌آراستند» (پرایس، 1386: 126).

    تصویر2-2:  شاهنامه بایسنقری، (پاکباز،1379).


    شاهرخ همچنین در شهر هرات کارگاهی برپا کرد و نقاشانی را به مصورسازی کتب تاریخی گماشت. «تصاویر نسخه‌های زمان او شیوه نگارگری عهد ایلخانان را به یاد می‌آورند، زیرا الگوی اغلب آنها جامع التواریخ رشیدالدین بود. یک نسخه منحصر به فرد از کتابت معراج نامه به زبان ترکی اویغوری نیز در دوره حکومت شاهرخ مصور شد (840ه. ق). تصویرگر یا احتمالاً تصویرگران این نسخه چهره‌هایی شخصی با حالات هیجان‌زده متفاوت را مجسم می‌سازند، که در آنها بهترین ویژگی‌های شیوه درشت نقش به کار رفته در نسخه های تاریخی شاهرخ، با الهام گیری‌هایی از نیرومندی نقشمایه های آسیای میانه، همچنانکه‌از ماهیت توهم انگیز هنر بودایی است، در آمیخته‌است» (پاکباز، 1379: 71).

  • فهرست و منابع پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق

    فهرست:

    مقدمه.........................................................................................................................................................1

    ******

    فصل اول: کلیات پژوهش

    بیان واهمیت مساله......................................................................................................................4

    هدف پژوهش................................................................................................................................5

    پرسش های پژوهش.....................................................................................................................5

    روش پژوهش................................................................................................................................5

    پیشینه تحقیق.............................................................................................................................6

    فصل دوم:  مروری برپیشینه تاریخی، فرهنگی و هنردوره تیموری

    2- 1-  زمینه های تاریخی، سیاسی و فرهنگی دوره تیموری................................................................11

    2- 2-  دوره تیموری:  دوران طلایی هنرها در ایران.............................................................................13

    2- 3-  تعریف اصطلاحات تذهیب..........................................................................................................17

    2- 4-  سیرتحول تذهیب در دوره های مختلف....................................................................................21

    2- 5-  مشخصه های کلی تذهیب دوره‌ی تیموری...............................................................................23

    ******

    فصل سوم:  معرفی نسخه های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری

    3-1- نسخ قرآنی دوره تیموری..............................................................................................................31

          3-1-1- قرآن شماره 1..................................................................................................................................31

         3-1-2- قرآن شماره 2..................................................................................................................................33

         3-1-3- قرآن شماره 3.................................................................................................................................34

         3-1-4- قرآن شماره 4..................................................................................................................................35

         3-1-5- قرآن شماره 5.................................................................................................................................36

        3-1-6- قرآن شماره 6..................................................................................................................................37

        3-1-7- قرآن شماره 7..................................................................................................................................37

        3-1-8- قرآن شماره 8..................................................................................................................................38

        3-1-9- قرآن شماره 9...................................................................................................................................39

        3-1-10- قرآن شماره 10.................................................................................................................................41

        3-1-11- قرآن شماره 11.................................................................................................................................41

        3-1-12- قرآن شماره 12................................................................................................................................42

        3-1-13- قرآن شماره 13...............................................................................................................................44

        3-1-14- قرآن شماره 14...............................................................................................................................44

        3-1-15- قرآن شماره 15...............................................................................................................................45

        3-1-16- قرآن شماره 16...............................................................................................................................46

        3-1-17- قرآن شماره 17...............................................................................................................................47

        3-1-18- قرآن شماره 18...............................................................................................................................48

        3-1-19- قرآن شماره 19...............................................................................................................................49

        3-1-20- قرآن شماره 20...............................................................................................................................51

        3-1-21- قرآن شماره 21................................................................................................................................51

        3-1-22- قرآن شماره 22..............................................................................................................................52

        3-1-23- قرآن شماره 23..............................................................................................................................52

        3-1-24- قرآن شماره 24..............................................................................................................................53

        3-1-25- قرآن شماره 25..............................................................................................................................54

        3-1-26- قرآن شماره 26..............................................................................................................................55

        3-1-27- قرآن شماره 27.............................................................................................................................55

        3-1-28- قرآن شماره 28.............................................................................................................................57

        3-1-29- قرآن شماره 29..............................................................................................................................57

        3-1-30- قرآن شماره 30..............................................................................................................................58

        3-1-31- قرآن شماره 31...............................................................................................................................58

     

    3-2- معرفی نسخ غیر قرآنی دوره تیموری..........................................................................................59

        3-2-1- دیوان خواجوی‌کرمانی (799 ه. ق) ..................................................................................................59

        3-2-2-  دیوان اسکندرسلطان (813 ه. ق)...................................................................................................60

        3-2-3-همام‌تبریزی،کلیات‌وده‌نامه(816ه.ق)..............................................................................................61

        3-2-4- سه دیوان (820 ه. ق).......................................................................................................................62

        3-2-5-  ظفرنامه تیموری (828 ه. ق)..........................................................................................................63

        3-2-6- جامع‌التواریخ حافظ ابرو (830 ه. ق)................................................................................................64

        3-2-7- کلیله و دمنه (833 ه. ق)................................................................................................................64

        3-2-8- شاهنامه بایسنغری  (833 ه. ق)....................................................................................................65 

        3-2-9- شاهنامه ابراهیم‌سلطان (833 ه. ق)...............................................................................................67

        3-2-10- دیوان امیرخسرو دهلوی (834 ه. ق)............................................................................................68

        3-2-11- اصول ابن‌اسیرجامی (839 ه. ق)....................................................................................................69

        3-2-12- معراج نامه شاهرخی (840 ه. ق) ...................................................................................................70

        3-2-13- تاریخ جهانگشا عطاملک جوینی (841 ه. ق) ...............................................................................71

        3-2-14- نظامی، خسرو و شیرین (845-855 ه. ق)...................................................................................72 

        3-2-15- شاهنامه محمدجوکی (848 ه. ق).................................................................................................73

        3-2-16- دیوان قاسم (863 ه. ق)................................................................................................................73

        3-2-17- کلیات سعدی (866 ه. ق)..............................................................................................................73

        3-2-18- سبحه ‌الابرار (890 ه. ق)................................................................................................................75

        3-2-19- خاوران‌نامه (881- 891 ه. ق)........................................................................................................76

     

    ******

    فصل چهارم: تحلیل ساختاری تذهیب‌های قرآنی وغیر قرآنی دوره تیموری

    4- 1- تحلیل ساختاری تذهیب‌های قرآنی دوره تیموری......................................................................78

        4-1-1- تذهیب صفحات آغازین....................................................................................................................79

        4-1-2- تذهیب صفحات متن........................................................................................................................83

            4-1-2-1- فضای بالا و پایین..................................................................................................................................86

              4-1-2-2- فضای درون متن..................................................................................................................................90

              4-1-2-3- فضای حواشی.......................................................................................................................................96

        4-1-2- صفحات اختتامیه.............................................................................................................................103

        4-1-3- جدول کشی.....................................................................................................................................104

    4-2- تحلیل ساختاری تذهیب‌های غیر قرآنی دوره تیموری..............................................................106

        4-2-1- صفحات آغازین................................................................................................................................106

        4-2-2- صفحات متن....................................................................................................................................114

            4-2-2-1- تزیینات بالا وپایین متن.......................................................................................................................114

              4-2-2-2- تزیینات درون متن..............................................................................................................................117

              4-2-2-3-فضای حواشی......................................................................................................................................119

         4-2-3- صفحات تتمه.................................................................................................................................122

    ******

    فصل پنجم: بحث و نتیجه

    5- 1- یافته های پژوهش......................................................................................................................................................126

    5- 2- نتیجه گیری.................................................................................................................................................................129

    5- 3- محدودیت های پژوهش............................................................................................................................................130

    گزارش کار عملی...................................................................................................................................133

    فهرست منابع........................................................................................................................................155

     

    منبع:

    کتابها:

    آیت الهی، حبیب الله. (1380). تاریخ هنر. تهران: المهدی.

    اپهام پوپ، آرتور. (1384). سیروصورنقاشی ایران. ترجمه یعقوب آژند،. تهران: مولی.

    اپهام پوپ، آرتور. (1380). شاهکارهای هنر ایران. ترجمه پرویز ناتل خانلری. تهران: علمی وفرهنگی.

    پاکباز، روئین. (1379). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز. تهران: نارستان.

    پرایس، کریستین. (1386). تاریخ هنر اسلامی. ترجمه مسعودرجب نیا. تهران: امیرکبیر.

    پیرنیا، مشیرالدوله و اقبال آشتیانی. (1378). تاریخ ایران ازمادها تاانقراض قاجاریه. تهران: سمیر.

    توحیدی، فائق. ( 1386). مبانی هنرهای: فلزکاری، نگارگری، سفالگری، بافته ها و منسوجات، معماری، خط وکتابت. تهران: سمیرا.

    حافظ ابرو. (بی تا). زبده ‌التواریخ. تصحیح سید کمال حاج سیدجوادی. تهران: وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی.

    خلیلی، ناصر و دیوید جیمز. (1381الف). پس از تیمور: قرآن نویسی تاسده دهم هجری. ترجمه  پیام بهتاش. تهران: نشرکارنگ.

    خلیلی، ناصر و دیوید جیمز. (1381ب). کارهای استادانه: قرآن نویسی تا قرن دهم هجری ترجمه  پیام بهتاش. تهران: نشرکارنگ.

    دانش پژوه، محمدتقی. (1355). فهرست نسخ خطی کتابخانه آستانه مقدسه قم. قم: نشریه آستانه مقدسه.

    رزسگای، ماری (1385). معراج نامه. ترجمه مهنازشایسته فر. تهران: موسسه مطالعات هنراسلامی.

    ریشار، فرانسیس. (1383). جلوه‌های هنرپارسی. ترجمه ع. روح‌بخشان. تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

    سمسار، محمد حسن، کاخ گلستان(گنجینه کتب ونفایس خطی)، انتشارات زرین وسیمین، تهران، 1379.

    سیدصدر، سیدابوالقاسم، دایره المعارف هنرهای صنایع دستی، سیمای دانش، تهران، 1386.

    شراتو، امبرتو و ارنست گروبه (1384). هنر ایلخانی وتیموری. ترجمه یعقوب آژند. تهران: مولی.

    صدیق، عیسی. (1354). تاریخ فرهنگ ایران. تهران: دانشگاه تهران.

    کیانی، محمدیوسف. (1385). تاریخ هنر معماری ایران در دوره اسلامی. تهران: سمت.

    گلچین معانی، احمد. (1347).  راهنمای گنجینه قرآن. مشهد: آستان قدس.

     لینگز، مارتین. (1370). هنرخط وتذهیب قرآنی. ترجمه مهرداد قیومی بیدهندی. تهران: گروس.

    مایل هروی، غلام رضا. (1353). لغات واصطلاحات فن کتاب سازی. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

    مایل هروی، نجیب. (1372). کتاب آرایی در تمدن اسلامی. مشهد: آستان قدس رضوی.

    مجرد تاکستانی، اردشیر. (1386). شیوه‌های تذهیب. تهران: سروش.

    مدبری، محمود و علیرضا هاشمی‌نژاد. (1392). کلیّات خواجوی کرمانی (چاپ عکسی نسخه 5980 کتابخانه ملک). تهران: شرکت تعاونی کارآفرینان هنر.

    میرجعفری، حسین. (1379). تاریخ تیموریان وترکمانان. تهران: سمت.

    شاهکارهای نگارگری. (1390). تهران: موزه هنرهای معاصر.

    ناظم الاطبا. فرهنگ نفیسی.

     یارشاطر، احسان. (1334). شعرفارسی در عهدشاهرخ (نیمه اول قرن نهم) آغاز انحطاط در شعرفارسی. تهران: دانشگاه تهران.

    مقالات:

    آژند، یعقوب. (1388). کارستان هنری و هنرپروری ابراهیم سلطان. هنرهای زیبا. ش 37. صص 87-94.

    احمدزاده، سعادت. (1380). تذهیب در هنر کتاب آرایی ایران. فصلنامه کتاب. صص123-128.

    ارجمنداینالو، مهدی. (1388). ضلع ثابت: اسلوبی در نگاره‌های خاوران‌نامه. نگره. ش12. صص53-61 .

    افروند، قدیر. (1375). گلچینی از قرآن‌های خطی موزه دوران اسلامی. موزه ملی ایران. تهران. ص69.

     پاشازانوس، محرمعلی. (1388). تذهیب در نگارگری مکتب هرات. کتاب ماه هنر. ش . صص10-19.

    جوادی، فاطمه و بهاره براتی. (1393). ساختارترکیب‌بندی نقوش در تذهیب نسخ قرآنی عصرتیموری (مطالعه موردی:قرآن تک جلدی هرات). کتاب ماه هنر. ش 187. صص12-19.

    حسینی، مهدی. (1388). شاهنامه محمدجوکی. دوفصلنامه علمی‌پژوهشی دانشگاه هنر. ش40. صص35-50.

     شایسته‌فر، مهناز. (1388). کتابت و تذهیب قرآن‌های تیموری در مجموعه های داخل وخارج. دوفصلنامه علمی وپژوهشی مطالعات هنراسلامی. ش 10. صص99-109.

    شایسته‌فر، مهناز. (1388). خط و تذهیب درقرآن‌های ایرانی موزه ملی ایران بخش اسلامی. کتاب ماه هنر. ش . صص56-62.

     شایسته‌فر، مهناز. (1389). خط وتذهیب در نسخ قرآنی قرون اول تا ششم/هفتم تا دوازدهم در کتابخانه کاخ گلستان. کتاب ماه هنر. ش150. صص16-22.

     صحراگرد، مهدی و علی اصغرشیرازی. (1391). سطربندی و صفحه‌آرایی قرآن‌های خطی باتاکید برآثارقرن هشتم تادهم هجری شیراز. فصلنامه مطالعات ملی کتابداری وسازماندهی اطلاعات. ش 92. صص137-151.

    صحراگرد، مهدی. (1387). مصحف روشن: معرفی برخی از نسخه‌های قرآن در موزه های شیراز قرن هفتم تا نهم هجری. تهران: فرهنگستان هنر.

     عظیمی، حبیب الله. (1389). ادوارتذهیب درکتاب‌آرایی مذهبی ایران. هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی. ش41. صص23-32.

    فدایی تهرانی، مریم. (1383). بررسی آثارقرآنی دوره‌ی تیموری، کتاب ماه هنر. ش . صص52-58.

    متقالچی، محمود. (1389). شاهنامه دستنویس ابراهیم سلطان. بخارا. ش75. صص147-152.

    محمدی، حسن. (1391). خوشنویسی و تذهیب در کتاب‌آرایی عهدتیموری. چهارمین دوسالانه تذهیب‌های قرآنی.

     مهرگان، مجید. (1383). هنرکتاب آرایی دوره تیموری. کتاب ماه هنر. ش . صص38-45.

    ندرلو، مصطفی. (1385). تفکر خلاق در هنر و طراحی گرافیک ایرانی(سده نهم ه. ق) بررسی صفحه‌آرایی برگ‌هایی از کتاب شاهنامه بایسنقری. کتاب ماه هنر. ش101-102. ص72.

    پایان نامه ها:

    کاتبی‌نیا، مرجان. (1381). بررسی فلسفه وجودی زبان هزار ویک نوع شرفه در قرآن. پایان نامه کارشناسی ارشد هنرهای تجسمی. به راهنمایی ابوالفضل ذابح. دانشگاه شهید باهنر.

     کاظمی، سامره. (1385). بررسی اصول صفحه آرایی قرآنهای دوره ایلخانی. پایان نامه کارشناسی ارشد ارتباط تصویری. به راهنمایی ابوتراب احمدپناه. دانشگاه تربیت مدرس.

     

     

    منابع لاتین:

    James, David. (1981). Islamic masterpieces of the Chester Beatty library.  London.

    Lentz, Thomas w. & Gleen, D. lowry. (1989). Timur and the princely vision, Persian Art and culture in the 15th.  Los Angles conty museum of Art.

    Suleiman. H & Fazila suleimanova. (1982). Miniatures illuminations of alisher navoi’s works of the 14-15 centuries. Academic of sciences of the UZBEK.



تحقیق در مورد پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, مقاله در مورد پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, پروژه دانشجویی در مورد پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, پروپوزال در مورد پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, تز دکترا در مورد پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, تحقیقات دانشجویی درباره پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, مقالات دانشجویی درباره پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, پروژه درباره پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, گزارش سمینار در مورد پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, پروژه دانشجویی در مورد پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, تحقیق دانش آموزی در مورد پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, مقاله دانش آموزی در مورد پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق, رساله دکترا در مورد پایان نامه مطالعه تطبیقی شیوه تذهیب های قرآنی و غیرقرآنی دوره تیموری- عنوان پایان نامه عملی طراحی و اجرای تذهیب با تأکید بر اصول تذهیب دوره فوق

ثبت سفارش
تعداد
عنوان محصول
بانک دانلود پایان نامه رسا تسیس