پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران

word
122
23 MB
30430
1393
کارشناسی ارشد
قیمت: ۱۲,۲۰۰ تومان
دانلود فایل
  • خلاصه
  • فهرست و منابع
  • خلاصه پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران

    پایان­نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد

     رشته: جغرافیا گرایش: اقلیم­ شناسی در برنامه ریزی محیطی

    چکیده:

    در این پژوهش پایش و پهنه بندی خشکسالی و همچنین بررسی ابعاد مختلف آن در سطح کشور ایران با استفاده از آمار و اطلاعات مربوط به بارش و دمای 30 ساله (2010 – 1981) سازمان هواشناسی کشور انجام گرفته است. به منظور آنالیز داده­ها از روش شاخص SPI [1]و RDI [2]استفاده شده و جهت محاسبه شاخص RDI، تبخیر و تعرق پتانسیل از روش ترنت­وایت[3] محاسبه گردید. در ادامه این شاخص­ها در تعیین فاکتورهای مختلف خشکسالی (شدت، مدت، وسعت، فراوانی و توالی) مورد استفاده قرار گرفته و با یکدیگر مقایسه شدند. نتایج نشان داد شاخص SPI برای برآورد فاکتورهای مختلف خشکسالی در تمام ایران قابلیت استفاده داشته و می­تواند به عنوان مدلی جهت پایش خشکسالی­ها مورد استفاده قرار بگیرد ولی شاخص RDI با توجه به تنوع اقلیمی زیاد در ایران یکسان عمل ننموده و از این توانایی برخوردار نمی­باشد. همچنین مقادیر به دست آمده برای این دو شاخص مورد تحلیل خوشه­ای به روش وارد و مجموع تفاضل هر داده از یک خوشه با بردار میانگین آن خوشه (فاصله اقلیدسی) انجام گرفت که در نتیجه این اقدام براساس شاخص SPI ایستگاه­ها به 6 گروه و بر اساس شاخص RDI به 5 گروه مجزا از نظر تشابه در شرایط آب و هوایی تقسیم شدند. فراوانی خشکسالی­ها از طریق شمارش ماه­هایی که شاخص SPI مقادیر منفی گرفتند محاسبه شده و روابط بین مدت – فراوانی برای کلیه ایستگاه­ها محاسبه گردید. نتایج نشان داد که رابطه مدت – فراوانی در ایستگاه­ها از نوع لگاریتمی، معادلات درجه 4، 5 و 6 بوده و از روند خطی پیروی نمی­نمایند. از طریق روش­های میان­یابی پهنه­ بندی خشکسالی بر اساس شدت آن در دوره­های خشک منتخب انجام گرفت و مساحت پهنه­ها محاسبه گردید. از اطلاعات به دست آمده از این طریق مشخص گردید در تمامی بازه­های هشتگانه سیستم طبقه­بندی خشکسالی بهترین تابع برازش داده­های واقعی تابع لوگ نرمال دو فراسنجی می­باشد. همچنین مشخص گردید رابطه شدت – وسعت در تمامی بازه­­های مذکور به استثنای ترسالی­های شدیدتر از 2 که از نوع معادله درجه 3 می­باشد در مابقی بازه­ها از نوع معادله درجه 2 می­باشد.

    واژه­های کلیدی: پایش خشکسالی، تحلیل فضایی، شاخص بارش استاندارد شده (SPI)، شاخص شناسایی خشکسالی (RDI)، ایران

    فصل اول

    کلیات تحقیق

    - فصل اول(کلیات تحقیق)

    1-1  مقدمه

    بشریت در طول مدت حیاتش همواره با عواملی روبه­رو بوده که زندگی وی را تحت تاثیر قرار داده و با وارد آوردن خسارات فراوان و یا حتی نابودی کامل مکان زندگیش او را مجبور به ترک دیار، مهاجرت و یا صرف هزینه­های سنگین برای ادامه­ی حیات نموده است. از آنجایی که این عوامل باعث بروز آسیب و خسارت به زیرساختهای اقتصادی، اجتماعی و فیزیکی مانند خسارت­های جانی و مالی ، خسارت تأسیسات زیربنایی ، خسارت بخش کشاورزی و به طور کلی خسارت منابع اقتصادی می­گردند بلایای طبیعی نامیده می­شوند. از بلایای طبیعی می­توان به زلزله ، سیل ، رانش زمین ، طوفان ، آتشفشان ، خشکسالی و غیره اشاره نمود. جبران خسارت وارده به دلیل رخ دادن هر یک از این بلایا ممکن است مدتها زمان برده و یا حتی جبران ناپذیر باشند. از این رو شناخت و مطالعه­ی این عوامل به خصوص از دیدگاه مدیریت ریسک می­تواند از شدت خسارت وارده احتمالی تا حد زیادی بکاهد.

    از میان بلایای طبیعی خشکسالی به گونه­ای متفاوت از بقیه می­باشد. خشکسالی در زمینه­های مختلف چه به صورت مستقیم و چه غیر مسقیم اثرات مخربی به بار می­آورد. مهمترین اثر مستقیم خشکسالی بر منابع آبی هر منطقه است. با کم شدن بارندگی یا فقدان آن برای یک مدت طولانی در سال (خشکسالی)، مراتع، جنگل­ها، مزارع و باغ­هایی که منبع تأمین آب آنها ریزش­های جوی است، ونیز خاک و دیگر منابع طبیعی به این دلیل که منابع آب­های سطحی و زیرزمینی آنها نیز ریزش­های جوی می­باشد به طور مستقیم زیان می­بینند. بنابراین فعالیت­ها وتأسیسات وابسته به آﻧﻬا چه شهری و روستایی و چه صنعتی و غیره تحت تأثیر قرار گرفته وخسارت خواهند دید(کردوانی،١٣٨٠، انتشارات دانشگاه ﺗﻬران). بسیاری از اقلیم­شناسان خشکسالی را بر خلاف دیگر بلایای طبیعی پدیده ای بطئی و خزنده می­شناسند و از آنجا که می تواند شدت و مدت متفاوتی داشته باشد و از لحاظ گستره در گیر بسیار گسترده بوده به طوری که میلیون ها انسان را گرافتار خود سازد، بسیار با اهمیت می­باشد.

    از آنجا که عوامل و متغیرهای فراوانی به طور مستقیم و یا غیر مستقیم بر چگونگی وقوع این پدیده اثر گذار است ، تعریفی کامل و جامع، که همه­ی محققین بر آن اتفاق نظر داشته باشند امری مشکل می­نماید. شاید بتوان به طور کلی خشکسالی را یک دوره­ی ممتد با کمبود بارش دانست که منجر به صدمه زدن محصولات کشاورزی و کاهش عملکرد می شود (امیدوار، 1390، انتشارات دانشگاه یزد). کارشناسان علم آب و هواشناسی انواع خشکسالی را به خشکسالی هواشناسی، خشکسالی هیدرولوژیک، خشکسالی کشاورزی و خشکسالی اقتصادی- اجتماعی طبقه­بندی می­کنند و در تعریف خشکسالی هواشناسی آن را حالتی با کمبود بارش نسبت به شرایط میانگین می دانند. در واقع، ابتدا خشکسالی هواشناسی با کم شدن نزولات جوی نسبت به حالت نرمال شروع شده و با تداوم این شرایط ابعاد دیگر خشکسالی (خشکسالی هیدرولوژیک، خشکسالی کشاورزی و خشکسالی اجتماعی­- اقتصادی) ظاهر می­گردد. البته باید توجه داشت که تعاریف خشکسالی باید به صورت موردی برای هر منطقه خاص در نظر گرفته شود زیرا شرایط جوی که موجب کمبود بارش می شود از منطقه ای به منطقه دیگر به شدت متغیر است.

    به منظور مطالعه و شناسایی پدیده خشکسالی شاخص­های متعددی از سوی دانشمندان و متخصصین علم آب و هواشناسی ارائه گردیده است که استفاده از هر یک از این شاخص­ها در شرایط خاص و مکان­های مختلف دارای نقاط ضعف و قوت می­باشند.

    از مهمترین پارامترهایی که در محاسبات شاخص های خشکسالی مورد استفاده قرار می گیرد بارش است. بر این  اساس هرگاه بارش طی یک دوره زمانی متوالی زیر حالت نرمال قرار گیرد خشکسالی رخ می دهد. اقلیم شناسان جهت بررسی سایر ویژگی های خشکسالی مانند شدت، مدت و سطح درگیر، روابط بین آنها و همچنین پهنه بندی خشکسالی ها از مدلهای ریاضی و شاخص­های مورد استفاده در اقلیم­شناسی بهره می­برند. از این شاخص­ها می توان به شاخص­های SPI (Standardized Precipitation Index) و RDI (Indicator Drought Reconnaissance) اشاره نمود که شرح آنها در قسمت روشها آمده است.

    مطالعه، پایش، بررسی و تجزیه تحلیل خشکسالی در سراسر جهان به دلیل خسارات بسیار ناشی از وقوع  آن از اهمیت بسزایی برخوردار است. همه مناطق دنیا بطور موقت اما نامنظم از تکرار شرایط خشکسالی رنج می­برند، اما این وضعیت در مناطقی که از نظر اقلیمی بطور متوالی ولی نامنظم توسط سیستم­های هوایی مختلف تحت تأثیر قرار می­گیرند حادتر است(تامسون[1]، 1999). قرارگیری ایران برروی کمربند خشک کره زمین، این کشور را سرزمینی ساخته است خشک با نزولات جوی بسیار کم بطوری که میانگین سالانه کشور حدود 250 میلیمتر که معادل یک سوم میانگین بارش خشکی­های کره زمین (حدود 860 میلیمتر) می­باشد. ازطرفی محل و زمان ریزش­های جوی با نیاز بخش کشاورزی مطابقت ندارد و اکثر شهرهای ایران هم در مناطقی دور از رودخانه­های دائمی که جریان رواناب آنها مستقیماً از ریزشهای جوی تامین می شود قرار دارند.

    متخصصان برنامه ریزی آستانه 1000 متر مکعب در سال برای هر نفر را مرز کم­آبی برای هر کشور در نظر گرفته­اند. این رقم در مصر 30 ، در قطر 40، در لیبی 160 و در عربستان 140 متر مکعب در سال برای هر نفر می­باشد که تمام آنها جزء کشورهای کم آب محسوب می­شوند در حالی که در ایران مقدار سرانه آب تجدید شونده حدود 1670 (برای سال 1367) مترمکعب در سال تخمین زده می شود که در حال حاضر کم آب تلقی نشده بلکه کشوری با تنش آبی در نظر گرفته می شود (علیزاده، انتشارات دانشگاه امام رضا، 1385). با توجه به تغییرات اقلیمی و همچنین تامین مجموعه نیاز آبی کشور در امر کشاورزی، شرب وخدمات مطابق با افزایش جمعیت پیش­بینی می­گردد ایران نیز جزء کشور­های با مشکل کم آبی قرار گیرد.

     از آنجا که جلوگیری کامل از کمبود آب ممکن نیست، لیکن با تحلیل سوابق پدیده خشکسالی و با تکیه بر آمار و اطلاعات موجود می­توان دوره بازگشت­های خشکسالی را برای مناطق مختلف برآورد و مشخص نمود و با ﺗﻬیه طرح­های مقابله با خشکسالی می­توان مشکلات ناشی از خشکسالی را تا حدزیادی کاهش داد. همچنین هزینه­های انجام شده برای جبران خسارت­های خشکسالی(مدیریت بحران) به مراتب بیش از هزینه این نوع مطالعات در تعیین راهکارهای مقابله مناسب قبل از وقوع خشکسالی (مدیریت ریسک) است (رحمانیان، فصلنامه مهاب­قدس، ١٣٧٩). در این پژوهش سعی شده ابعاد مختلف خشکسالی در سراسر ایران مورد بررسی قرار گرفته و راوبط بین آنها شناسایی گردد تا هر چه بهتر امکانات ارائه راهکارهای سازگاری با پدیده خشکسالی فراهم گردد.

    1-2  بیان مسأله

    خشکسالی به­طور کلی به معنای کم شدن میزان بارش یک دوره نسبت به میانگین بارش دراز مدت می­باشد و یکی از مهمترین مسایلی است که در رشته اقلیم شناسی مورد بحث قرار می­گیرد. از دلایل اهمیت موضوع، آسیب و خساراتی است که خشکسالی می­تواند بر تاسیسات زیر بنایی و اقتصادی به همراه داشته باشد به­طوری که جبران خسارات ناشی از آن با صرف هزینه­های بسیار سنگین همراه بوده و در بعضی موارد خسارات به تاسیسات زیربنایی و یا حتی برخی اکوسیستم­ها برگشت­ناپذیر بوده و به اهمیت آن می­افزاید. از همین­رو شناخت هرچه بیشتر این پدیده، راه را برای برنامه ریزی و مدیریت هرچه بهتر این رخداد هموارتر نموده و ابزار قوی­تری را جهت مدیریت بهتر ریسک در دست مبادی ذیربط قرار می­دهد. از آنجا که مسأله خشکسالی، موضوعی نیست که بشر توان مقابله با آن را داشته باشد و بلایای طبیعی محسوب می­گردد، باید بکوشد با مطالعه و بررسی دقیق این پدیده، آن را هرچه بیشتر بشناسد و راه­های سازگاری با آن را بیابد. در ایران نیز به دلیل کم بودن  نزولات جوی سالانه و به طور کلی خشک بودن اقلیم منطقه، وقوع خشکسالی­ها کشور را از لحاظ تامین آب با بحران روبه رو نموده و این موضوع نمود بیشتری پیدا می­کند.

    در این تحقیق با استفاده از داده­های بارش و دمای ایستگاه­های سینوپتیک منتخب سراسر کشور که به عنوان متغیرهای این تحقیق می­باشند، توسط روشهای آماری و اقلیم­شناسی مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته و در نهایت  منجر به استخراج پارامترهایی ­گردید که به­وسیله آنها می­توان ابعاد مختلف خشکسالی از قبیل شدت، مدت، توالی، فراوانی و وسعت را تعیین نمود. همچنین با بررسی ابعاد مختلف خشکسالی رفتار خشکسالی­ها در ایران مورد بررسی و شناسایی قرار گرفته تا امکان پیش­بینی دقیق­تر خشکسالی­ها فراهم گردد.

    1-3  سوالات تحقیق

    1-  آیا شاخص SPI مدل مناسبی برای پایش خشکسالی و مدلیزه کردن خشکسالی می­باشد؟

    2- آیا شاخص SPI و RDI می­توانند در تمام ایران به جای هم جهت پایش خشکسالی استفاده شوند؟

    3- آیا رابطه مدت – فراوانی  و شدت - وسعت در ایران غیر خطی می­باشد.

    1-4  فرضیه

    1-  به نظر می­رسد شاخص SPI مدل مناسبی برای پایش خشکسالی و مدلیزه کردن خشکسالی باشد.

    2- به نظر می­رسد شاخص SPI و RDI می­توانند در تمام ایران به جای هم جهت پایش خشکسالی استفاده شوند.

    3- به نظر می­رسد رابطه مدت – فراوانی  و شدت - وسعت در ایران غیر خطی باشد.

    1-5  اهداف تحقیق

    با توجه به اثرات مستقیم و غیر مستقیمی که خشکسالی بر منابع آب و متعاقب آن بر تاسیسات زیر بنایی وارد می­آورد و می­تواند از نظر مدت و گستردگی بسیار طولانی مدت و گسترده باشد، باعث ضعف و کاهش عملکرد فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی شده و از یک طرف چرخه اقتصادی را دچار اختلال می­نماید و از طرف دیگر جبران خسارات ناشی از خشکسالی مستلزم صرف هزینه­های بسیار زیاد می­باشد. چنانچه در بحث مدیریت و حفاظت منابع آب مقوله خشکسالی در نظر گرفته نشود برنامه ریزی­های مدیریتی پایه ومبنای کاربردی و سودمند نداشته و در دراز مدت مشکلات متعدد ناشی از کمبود منابع آب شرین دامن­گیر خواهد بود:

    از اهداف علمی این تحقیق میتوان به تعیین ابعاد مختلف خشکسالی (شدت، مدت، فراوانی و وسعت) و از اهداف کاربردی آن میتوان به مقایسه دو شاخص SPI و RDI در نواحی مختلف ایران و همچنین ارائه معادلات و روابط بین ابعاد مختلف خشکسالی اشاره نمود.

     بنابراین شناخت و آگاهی از این پدیده می­تواند امکانات بیشتری را در اختیار مدیران و برنامه ریزان ذیربط جهت ارائه راهکارها و کشف و استفاده هرچه بهتر از استعدادها و توانای­های هر منطقه­ فراهم آورد تا مدیران با آمادگی هرچه بیشتر به مقابله با این پدیده بپردازند و اثرات نامطلوب ناشی از آن را تا جای ممکن بکاهند و تا حد ممکن اثرات جبران ناپذیری که این پدیده در برخی از ابعاد طبیعی و انسانی می­تواند برجای بگذارد، کاهش یابد.

    1-6  روش جمع آوری اطلاعات

    روش گردآوری اطلاعات در این تحقیق کتابخانه­ای بوده و از طریق مرور و مطالعه مقالات، پایان­نامه­ها و پژوهشهای محققین، اساتدید و دانشجویانی است که در مطالعات خود به این زمینه پرداخته­ و شامل کارهای انجام شده پیشین می­باشد که در ایران و در جهان صورت گرفته است.

    1-7  ابزار گرداوری اطلاعات

    ابزار گردآوری اطلاعات استخراج آمار و اطلاعات مورد نیاز از بانکهای اطلاعاتی ، شبکه های اینترنتی،  کامپیوتری و ماهواره ای بوده است.

    - فصل اول(کلیات تحقیق)

    1-1  مقدمه

    بشریت در طول مدت حیاتش همواره با عواملی روبه­رو بوده که زندگی وی را تحت تاثیر قرار داده و با وارد آوردن خسارات فراوان و یا حتی نابودی کامل مکان زندگیش او را مجبور به ترک دیار، مهاجرت و یا صرف هزینه­های سنگین برای ادامه­ی حیات نموده است. از آنجایی که این عوامل باعث بروز آسیب و خسارت به زیرساختهای اقتصادی، اجتماعی و فیزیکی مانند خسارت­های جانی و مالی ، خسارت تأسیسات زیربنایی ، خسارت بخش کشاورزی و به طور کلی خسارت منابع اقتصادی می­گردند بلایای طبیعی نامیده می­شوند. از بلایای طبیعی می­توان به زلزله ، سیل ، رانش زمین ، طوفان ، آتشفشان ، خشکسالی و غیره اشاره نمود. جبران خسارت وارده به دلیل رخ دادن هر یک از این بلایا ممکن است مدتها زمان برده و یا حتی جبران ناپذیر باشند. از این رو شناخت و مطالعه­ی این عوامل به خصوص از دیدگاه مدیریت ریسک می­تواند از شدت خسارت وارده احتمالی تا حد زیادی بکاهد.

    از میان بلایای طبیعی خشکسالی به گونه­ای متفاوت از بقیه می­باشد. خشکسالی در زمینه­های مختلف چه به صورت مستقیم و چه غیر مسقیم اثرات مخربی به بار می­آورد. مهمترین اثر مستقیم خشکسالی بر منابع آبی هر منطقه است. با کم شدن بارندگی یا فقدان آن برای یک مدت طولانی در سال (خشکسالی)، مراتع، جنگل­ها، مزارع و باغ­هایی که منبع تأمین آب آنها ریزش­های جوی است، ونیز خاک و دیگر منابع طبیعی به این دلیل که منابع آب­های سطحی و زیرزمینی آنها نیز ریزش­های جوی می­باشد به طور مستقیم زیان می­بینند. بنابراین فعالیت­ها وتأسیسات وابسته به آﻧﻬا چه شهری و روستایی و چه صنعتی و غیره تحت تأثیر قرار گرفته وخسارت خواهند دید(کردوانی،١٣٨٠، انتشارات دانشگاه ﺗﻬران). بسیاری از اقلیم­شناسان خشکسالی را بر خلاف دیگر بلایای طبیعی پدیده ای بطئی و خزنده می­شناسند و از آنجا که می تواند شدت و مدت متفاوتی داشته باشد و از لحاظ گستره در گیر بسیار گسترده بوده به طوری که میلیون ها انسان را گرافتار خود سازد، بسیار با اهمیت می­باشد.

    از آنجا که عوامل و متغیرهای فراوانی به طور مستقیم و یا غیر مستقیم بر چگونگی وقوع این پدیده اثر گذار است ، تعریفی کامل و جامع، که همه­ی محققین بر آن اتفاق نظر داشته باشند امری مشکل می­نماید. شاید بتوان به طور کلی خشکسالی را یک دوره­ی ممتد با کمبود بارش دانست که منجر به صدمه زدن محصولات کشاورزی و کاهش عملکرد می شود (امیدوار، 1390، انتشارات دانشگاه یزد). کارشناسان علم آب و هواشناسی انواع خشکسالی را به خشکسالی هواشناسی، خشکسالی هیدرولوژیک، خشکسالی کشاورزی و خشکسالی اقتصادی- اجتماعی طبقه­بندی می­کنند و در تعریف خشکسالی هواشناسی آن را حالتی با کمبود بارش نسبت به شرایط میانگین می دانند. در واقع، ابتدا خشکسالی هواشناسی با کم شدن نزولات جوی نسبت به حالت نرمال شروع شده و با تداوم این شرایط ابعاد دیگر خشکسالی (خشکسالی هیدرولوژیک، خشکسالی کشاورزی و خشکسالی اجتماعی­- اقتصادی) ظاهر می­گردد. البته باید توجه داشت که تعاریف خشکسالی باید به صورت موردی برای هر منطقه خاص در نظر گرفته شود زیرا شرایط جوی که موجب کمبود بارش می شود از منطقه ای به منطقه دیگر به شدت متغیر است.

    به منظور مطالعه و شناسایی پدیده خشکسالی شاخص­های متعددی از سوی دانشمندان و متخصصین علم آب و هواشناسی ارائه گردیده است که استفاده از هر یک از این شاخص­ها در شرایط خاص و مکان­های مختلف دارای نقاط ضعف و قوت می­باشند.

    از مهمترین پارامترهایی که در محاسبات شاخص های خشکسالی مورد استفاده قرار می گیرد بارش است. بر این  اساس هرگاه بارش طی یک دوره زمانی متوالی زیر حالت نرمال قرار گیرد خشکسالی رخ می دهد. اقلیم شناسان جهت بررسی سایر ویژگی های خشکسالی مانند شدت، مدت و سطح درگیر، روابط بین آنها و همچنین پهنه بندی خشکسالی ها از مدلهای ریاضی و شاخص­های مورد استفاده در اقلیم­شناسی بهره می­برند. از این شاخص­ها می توان به شاخص­های SPI (Standardized Precipitation Index) و RDI (Indicator Drought Reconnaissance) اشاره نمود که شرح آنها در قسمت روشها آمده است.

    مطالعه، پایش، بررسی و تجزیه تحلیل خشکسالی در سراسر جهان به دلیل خسارات بسیار ناشی از وقوع  آن از اهمیت بسزایی برخوردار است. همه مناطق دنیا بطور موقت اما نامنظم از تکرار شرایط خشکسالی رنج می­برند، اما این وضعیت در مناطقی که از نظر اقلیمی بطور متوالی ولی نامنظم توسط سیستم­های هوایی مختلف تحت تأثیر قرار می­گیرند حادتر است(تامسون[1]، 1999). قرارگیری ایران برروی کمربند خشک کره زمین، این کشور را سرزمینی ساخته است خشک با نزولات جوی بسیار کم بطوری که میانگین سالانه کشور حدود 250 میلیمتر که معادل یک سوم میانگین بارش خشکی­های کره زمین (حدود 860 میلیمتر) می­باشد. ازطرفی محل و زمان ریزش­های جوی با نیاز بخش کشاورزی مطابقت ندارد و اکثر شهرهای ایران هم در مناطقی دور از رودخانه­های دائمی که جریان رواناب آنها مستقیماً از ریزشهای جوی تامین می شود قرار دارند.

    متخصصان برنامه ریزی آستانه 1000 متر مکعب در سال برای هر نفر را مرز کم­آبی برای هر کشور در نظر گرفته­اند. این رقم در مصر 30 ، در قطر 40، در لیبی 160 و در عربستان 140 متر مکعب در سال برای هر نفر می­باشد که تمام آنها جزء کشورهای کم آب محسوب می­شوند در حالی که در ایران مقدار سرانه آب تجدید شونده حدود 1670 (برای سال 1367) مترمکعب در سال تخمین زده می شود که در حال حاضر کم آب تلقی نشده بلکه کشوری با تنش آبی در نظر گرفته می شود (علیزاده، انتشارات دانشگاه امام رضا، 1385). با توجه به تغییرات اقلیمی و همچنین تامین مجموعه نیاز آبی کشور در امر کشاورزی، شرب وخدمات مطابق با افزایش جمعیت پیش­بینی می­گردد ایران نیز جزء کشور­های با مشکل کم آبی قرار گیرد.

     از آنجا که جلوگیری کامل از کمبود آب ممکن نیست، لیکن با تحلیل سوابق پدیده خشکسالی و با تکیه بر آمار و اطلاعات موجود می­توان دوره بازگشت­های خشکسالی را برای مناطق مختلف برآورد و مشخص نمود و با ﺗﻬیه طرح­های مقابله با خشکسالی می­توان مشکلات ناشی از خشکسالی را تا حدزیادی کاهش داد. همچنین هزینه­های انجام شده برای جبران خسارت­های خشکسالی(مدیریت بحران) به مراتب بیش از هزینه این نوع مطالعات در تعیین راهکارهای مقابله مناسب قبل از وقوع خشکسالی (مدیریت ریسک) است (رحمانیان، فصلنامه مهاب­قدس، ١٣٧٩). در این پژوهش سعی شده ابعاد مختلف خشکسالی در سراسر ایران مورد بررسی قرار گرفته و راوبط بین آنها شناسایی گردد تا هر چه بهتر امکانات ارائه راهکارهای سازگاری با پدیده خشکسالی فراهم گردد.

    1-2  بیان مسأله

    خشکسالی به­طور کلی به معنای کم شدن میزان بارش یک دوره نسبت به میانگین بارش دراز مدت می­باشد و یکی از مهمترین مسایلی است که در رشته اقلیم شناسی مورد بحث قرار می­گیرد. از دلایل اهمیت موضوع، آسیب و خساراتی است که خشکسالی می­تواند بر تاسیسات زیر بنایی و اقتصادی به همراه داشته باشد به­طوری که جبران خسارات ناشی از آن با صرف هزینه­های بسیار سنگین همراه بوده و در بعضی موارد خسارات به تاسیسات زیربنایی و یا حتی برخی اکوسیستم­ها برگشت­ناپذیر بوده و به اهمیت آن می­افزاید. از همین­رو شناخت هرچه بیشتر این پدیده، راه را برای برنامه ریزی و مدیریت هرچه بهتر این رخداد هموارتر نموده و ابزار قوی­تری را جهت مدیریت بهتر ریسک در دست مبادی ذیربط قرار می­دهد. از آنجا که مسأله خشکسالی، موضوعی نیست که بشر توان مقابله با آن را داشته باشد و بلایای طبیعی محسوب می­گردد، باید بکوشد با مطالعه و بررسی دقیق این پدیده، آن را هرچه بیشتر بشناسد و راه­های سازگاری با آن را بیابد. در ایران نیز به دلیل کم بودن  نزولات جوی سالانه و به طور کلی خشک بودن اقلیم منطقه، وقوع خشکسالی­ها کشور را از لحاظ تامین آب با بحران روبه رو نموده و این موضوع نمود بیشتری پیدا می­کند.

    در این تحقیق با استفاده از داده­های بارش و دمای ایستگاه­های سینوپتیک منتخب سراسر کشور که به عنوان متغیرهای این تحقیق می­باشند، توسط روشهای آماری و اقلیم­شناسی مورد بررسی و مطالعه قرار گرفته و در نهایت  منجر به استخراج پارامترهایی ­گردید که به­وسیله آنها می­توان ابعاد مختلف خشکسالی از قبیل شدت، مدت، توالی، فراوانی و وسعت را تعیین نمود. همچنین با بررسی ابعاد مختلف خشکسالی رفتار خشکسالی­ ها در ایران مورد بررسی و شناسایی قرار گرفته تا امکان پیش­بینی دقیق­تر خشکسالی­ها فراهم گردد.

    1-3  سوالات تحقیق

    1-  آیا شاخص SPI مدل مناسبی برای پایش خشکسالی و مدلیزه کردن خشکسالی می­باشد؟

    2- آیا شاخص SPI و RDI می­توانند در تمام ایران به جای هم جهت پایش خشکسالی استفاده شوند؟

    3- آیا رابطه مدت – فراوانی  و شدت - وسعت در ایران غیر خطی می­باشد.

    1-4  فرضیه

    1-  به نظر می­رسد شاخص SPI مدل مناسبی برای پایش خشکسالی و مدلیزه کردن خشکسالی باشد.

    2- به نظر می­رسد شاخص SPI و RDI می­توانند در تمام ایران به جای هم جهت پایش خشکسالی استفاده شوند.

    3- به نظر می­رسد رابطه مدت – فراوانی  و شدت - وسعت در ایران غیر خطی باشد.

    1-5  اهداف تحقیق

    با توجه به اثرات مستقیم و غیر مستقیمی که خشکسالی بر منابع آب و متعاقب آن بر تاسیسات زیر بنایی وارد می­آورد و می­تواند از نظر مدت و گستردگی بسیار طولانی مدت و گسترده باشد، باعث ضعف و کاهش عملکرد فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی شده و از یک طرف چرخه اقتصادی را دچار اختلال می­نماید و از طرف دیگر جبران خسارات ناشی از خشکسالی مستلزم صرف هزینه­های بسیار زیاد می­باشد. چنانچه در بحث مدیریت و حفاظت منابع آب مقوله خشکسالی در نظر گرفته نشود برنامه ریزی­های مدیریتی پایه ومبنای کاربردی و سودمند نداشته و در دراز مدت مشکلات متعدد ناشی از کمبود منابع آب شرین دامن­گیر خواهد بود:

    از اهداف علمی این تحقیق میتوان به تعیین ابعاد مختلف خشکسالی (شدت، مدت، فراوانی و وسعت) و از اهداف کاربردی آن میتوان به مقایسه دو شاخص SPI و RDI در نواحی مختلف ایران و همچنین ارائه معادلات و روابط بین ابعاد مختلف خشکسالی اشاره نمود.

     بنابراین شناخت و آگاهی از این پدیده می­تواند امکانات بیشتری را در اختیار مدیران و برنامه ریزان ذیربط جهت ارائه راهکارها و کشف و استفاده هرچه بهتر از استعدادها و توانای­های هر منطقه­ فراهم آورد تا مدیران با آمادگی هرچه بیشتر به مقابله با این پدیده بپردازند و اثرات نامطلوب ناشی از آن را تا جای ممکن بکاهند و تا حد ممکن اثرات جبران ناپذیری که این پدیده در برخی از ابعاد طبیعی و انسانی می­تواند برجای بگذارد، کاهش یابد.

    1-6  روش جمع آوری اطلاعات

    روش گردآوری اطلاعات در این تحقیق کتابخانه­ای بوده و از طریق مرور و مطالعه مقالات، پایان­نامه­ها و پژوهشهای محققین، اساتدید و دانشجویانی است که در مطالعات خود به این زمینه پرداخته­ و شامل کارهای انجام شده پیشین می­باشد که در ایران و در جهان صورت گرفته است.

    1-7  ابزار گرداوری اطلاعات

    ابزار گردآوری اطلاعات استخراج آمار و اطلاعات مورد نیاز از بانکهای اطلاعاتی ، شبکه های اینترنتی،  کامپیوتری و ماهواره ای بوده است.

     

    Abstract

    In this research, the classification of the droughts in Iran, with their different countrywide aspects, is investigated. It has been done based on the statistical data related to the rain and temperature in thirty years, gained by the country's organization of meteorology. To analyze the data, the RDI and SPI methods were used, and the Thornthwiate method was applied to calculate the RDI factor, evaporation and transpiration. Besides being compared with each other, these indices were also used to determine the different factors of drought (intensity, duration, extent, frequency and succession). The results show that the SPI index is applicable to evaluating the different factors of drought in every place in Iran, and can be used as a model for monitoring the droughts. However, considering the variety of climate in the country, the RDI index does not show similar behaviors and cannot behave like the SPI index. Also, a classificatory analysis was carried upon the values obtained from these indices using the method of the sum of subtractions of each piece of data (of each class) from the average vector of the related class (Euclidian distance), and, as a result, it was classified, according to the similarity of climate conditions, into six groups based on SPI index and five groups based on RDI index. The frequency of droughts was calculated by counting the months with negative SPI indices, and the relationships between the duration of the frequency were calculated for all the stations. The results also shows that the duration-frequency relationship in the stations are of the logarithmic type (the fourth, fifth and sixth degree equations) and follow a linear process. Using the methods of interpolation, the zoning of droughts was done based on the intensity of the droughts in some selected periods, and, the areas of the zones were calculated. From the gained information, it was specified that the best function for fitting real data is normal logarithmic function. Also, it was concluded that the intensity-extent relationship in all the ranges is of the second degree equation with the exception of more intense wet years which are of the third degree equation.     

  • فهرست و منابع پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران

    فهرست:

    چکیده

    1- فصل اول(کلیات تحقیق). 1

    1-1  مقدمه. 1

    1-2  بیان مسأله. 3

    1-3  سوالات تحقیق. 4

    1-4  فرضیه. 4

    1-5  اهداف تحقیق. 4

    1-6  روش جمع آوری اطلاعات.. 5

    1-7  ابزار گرداوری اطلاعات.. 5

    فصل دوم (مرورمنابع، ادبیات تحقیق، پیشینه تحقیق). 7

    2-1  پیشینه تحقیق. 7

    2-2  مبانی نظری.. 13

    2-2-1  تعریف خشکسالی.. 13

    2-2-2  مولفه­های خشکسالی.. 15

    2-2-3  زمان خشکسالی.. 15

    2-2-4 مدت خشکسالی.. 16

    2-2-5  وسعت خشکسالی.. 16

    2-2-6  شدت خشکسالی.. 17

    3- فصل سوم (روش اجرای تحقیق، مواد و روش­ها). 19

    3-1 معرفی منطقه مورد مطالعه. 19

    3-2  مواد و داده­ها 20

    3-3  روش­ها 23

    3-3-1  روش SPI. 23

    3-3-2  روش RDI. 26

    4- فصل چهارم (تجزیه و تحلیل داده­ها ویافته­های تحقیق). 30

    4-1  شاخص SPI. 31

    4-1-1  فراوانی خشکسالی.. 61

    4-2  شاخص RDI. 66

    4-3 مقایسه دو روش SPI و  RDI. 69

    5- فصل پنجم (بحث، نتیجه گیری و پیشنهادات). 88

    5-1  دسته بندی ایستگاه­ها براساس شاخص SPI و RDI. 88

    5-1-1 دسته بندی براساس شاخص SPI. 88

    5-1-2  دسته بندی براساس شاخص RDI. 92

    5-2  تحلیل مکانی خشکسالی.. 94

    5-3  رابطه شدت – وسعت.. 98

    5-4  نتیجه گیری کلی.. 104

    منابع و مآخذ. 106

     

    منبع:

    - امیدوار.کمال، (1390) مخاطرات طبیعی، انتشارات دانشگاه یزد، چاپ اول، صفحه 1

    2- انصافی مقدم. طاهره ،(1382)، پایش و ارزیابی روند بیابانی شدن اقلیم براساس شاخص آماری نمره z در ایستگاههای حوضه مرکزی ایران، سومین کنفرانس منطقه ای و اولین کنفرانس ملی تغییر اقلیم ، 29 مهر الی 1 آبان  1382، دانشگاه اصفهان.

    3- پناهی. عبدالحافظ ،(1387): پیش­بینی و محاسبه احتمال وقوع خشکسالی در استان گلستان با استفاده از SPI و زنجیره مارکف، پایان­نامه.

    4- رحمانیان، ١٣٧٩، فصلنامه مهاب­قدس، دوره جدید شماره یازدهم

    5- رضیئی،طیب و همکاران، (1383) ،پایش پدیده خشکسالی در ایران مرکزی با استفاده از شاخص SPI،سومین کنفرانس منطقه ای واولین کنفرانس تغییر اقلیم، 29 مهر الی 1آبان1383،دانشگاه اصفهان.

    6- روشنی. محمود، اسلامی. علیرضا،(1388)، پایش منطقه ای خشکسالی(مطالعه موردی: سواحل جنوبی در یای خزر)، همایش منطقه ای بحران آب و خشکسالی، 30  و31 اردیبهشت1388 ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رشت.

    7- عزیری. قاسم،)1379( ، ال نینو و دوره های خشکسالی- ترسالی در ایران، پژوهش های جغرافیایی، ص 84-71 ، مهر ماه 1379، موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.

    8- علیزاده.امین، (1385)، اصول هیدرولوژی کاربردی،انتشارات دانشگاه امام رضا، صفحه 1

    9- غیور. ح، مسعودیان. س، (1376): بزرگی و گستردگی خشکسالی­ها در ایران، تحقیقات جغرافیایی. شماره 45، تابستان 1376،ص 39-.25

    10- فرج زاده اصل. منوچهر، (١٣٧٤): تحلیل و پیش­بینی خشکسالی در ایران، رساله دکتری اقلیم شناسی، دانشگاه تربیت مدرس.

    11- کاویانی. محمد رضا، علیجانی. ﺑﻬلول، (١٣٧٦): مبانی آب وهوا شناسی، انتشارات سمت.

    12- کردوانی. پرویز، (١٣٨٠) : خشکسالی و راه­های مقابله با آن در ایران، انتشارات دانشگاه ﺗﻬران، چاپ اول،ص24-23

    13- لشنی زند. مهران،(1382)، بررسی شدت، تداوم و فراوانی خشکسالی های اقلیمی در شش حوضه واقع در غرب و شمال غرب کشور، سومین کنفرانس منطقه ای و اولین کنفرانس ملی تغییر اقلیم ، 29 مهر الی 1 آبان  1382- دانشگاه اصفهان.

    14- محمدی. کورش، داوطلب.رحمان، میثاقی.فرهاد،(1382)، پهنه بندی خشکسالی های اقلیمی در حوضه مارون با استفاده از شاخص آماری SIAP ، سومین کنفرانس منطقه ای و اولین کنفرانس ملی تغییر اقلیم ، 29 مهر الی 1 آبان  1382- دانشگاه اصفهان.

    15- مرادی. ح، عرفان­زاده، (1380): بررسی روند خشکسالی­ها و ترسالی­ها در حوضه رود هزار، مجموعه مقالات اولین کنفرانس بررسی راهکارهای مقابله با بحران آب زابل، جلد اول،ص 283-93.

    16- مرادی، حمید رضا.رجبی، منصور. فرج زاده، منوچهر،(1386)،تحلیل روندو خصوصیات مکانی شدت خشکسالی های استان فارس،فصلنامه علمی – پژوهشی تحقیقات مرتع بیابان در ایران،جلد 14 شماره 1 ، ص 97 تا109.

    17- مسعودیان. سید ابوالفضل، (١٣٧٧): بررسی نظام تغییرات زمانی مکانی بارش در ایران، پایان نامه دوره دکتری، دانشگاه اصفهان.

    18- منبع تمامی نمودارها و نقشه ها نگارنده می­باشد.

     

    19 - Barlow.M, Cullen.H, Lyon.B, 2002, Drought in Central and Southwest Asia: La Nina, the Warm Pool, and Indian Ocean Precipitation, Journal of climate, Volume 15, 7:697-700.

    20 -Bonaccorso.B, Bordi.I, Cancelliere.A, Rossi. G, Sutera.A, 2003, Spatial Variability of Drought: An Analysis of the SPI in Sicily, Journal of Water Resources Management, 17: 273–296.

    21 -Bordi. I, Fraedrich. K, Sutera. A, 2009, Observed drought and wetness trends in Europe: an update, Journal of Hydrol. Earth Syst. Sci, 13, 1519–1530.

    22- Dracup .J.A, 1980, on the definition of droughts, Water Resources Research,16:297-302.

    23- Edward .DC, McKee TB, 1997, Characteristics of 20th century drought in the United States at multiple timescales, Colorado State University: Fort Collins, Climatology Report No, 97-2.

    24- Estrela.M.j, et al, 2000, Multi-annual drought episodes in the Mediterranean (Valencia region) from 1950-1996, A spatio-temporal analysis. International Journal of Climatology, 20: 1599-1618.

    25- Feng. L. H, Zhang. X. C, 2005, Quantitative expression on drought magnitude and disaster intensity, Journal of Natural Hazards and Earth System Sciences, 5: 495–498,

    26- Gidings. L. and Soto, 2005, Standardized precipitation index zones for Mexico, Atmosphere, pp 35-56.

    27- Glants. M.H, 2003, Climate Affairs: A Primer, Washington, D.C. ,Island Press.

    28- Hughes.B.L, Saunders.M.A, 2002, drought climatology for Europe, journal of climatology,22:1571-1592,DIO:10.1002/joc.846.

    29- Kim. D.W, Byun. H.R, 2009, Future pattern of Asian drought under global warming scenario, Journal of Theorical and Applied Climatology, Published online: 22 January2009, DOI 10.1007/s00704-008-0100-y.

    30 -Kim. T.W, Valdés. J. B, and Aparicio. J,2002, Frequency and Spatial Characteristics of Droughts in the Conchos River Basin, Mexico, Journal of IWRA, Water International, Volume 27, 3: 420–430.

    31- Liu. L, Xiang. D, 2008, Drought monitoring for Asia- Pacific area using the cloud parameters method based on FY-2data , The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences, Vol. XXXVII. Part B8.

    32-Loukas.A, Vasiliades.L, 2004, Probabilistic analysis of drought spatiotemporal characteristics in Thessaly region, Greece, Natural Hazards and Earth System Sciences, 4: 719 – 731.

    33- Marques desa. j.p, 2003, Applied statistics using spss, statistica and mat lab, university of parto, pub in Springer – ver lag Berlin Heidelberg, pp395.

    34- McKee.T.B, Doesken.N.J, Kleist. J, 1993, The Relationship of Drought Frequency and Duration to Time Scales, Eighth Conference on Applied Climatology, 17-22 January, Anaheim, California.

    35- Michael. J. h, 2007, What is drought: drought in dices, climate impacts specialist, national drought mitigation center. http://Ulysses  Atmos. Colostate. Edu/spi.html.

    36-Paulo. A.A, Pereira. L.S, Matias. P.G, 2000, Analysis of the regional drought in southern Portugal using the theory of runs and the standardized precipitation index, Agricultural Engineering Research Centre. Institute of Agronomy, Technical University of Lisbon.

    37- Sirdas. S, Şen. Z, 2003, Spatio-temporal drought analysis in the Trakya region, Turkey, Journal of Hydrological Sciences, Volume 48, 5:809-820.

    38-Thampson. S. A, 1999, Hydrology for water management, ABalkema, Rotterdam nather lands.

    39 -Trnka. M, Dubrovský. M, Semerádová. D, Žalud. Z, Svoboda. M, Hayes. M, Wilhite. D, 2006, New Method for Assessment of the Drought Climatology - Czech Republic as a Case Study, Geophysical Research Abstracts, Vol. 8, , SRef-ID: 1607-7962/gra/EGU06-A-10338.

    40- Tsakiris. G, Vangelis .H, 2004, Towards a Drought Watch System based on Spatial SPI ,Journal of  Water Resources Management, 18: 1–12.

    41- Wilhite. D.A, Vanyarkho. O, 2000, Drought: Pervasive Impacts of a Creeping Phenomenon (Chapter 18), In: D.A. Wilhite (ed.), Drought: A Global Assessment, Natural Hazards and Disasters Series, Routledge Publishers, UK.

    42- Yahiaoui. A, Touaïbia. B, Bouvier. C, 2009, Frequency analysis of the hydrological drought regime. Case of oued Mina catchment in western of Algeria, Revue Nature et Technologie, 1:  3 -15.

    43 -Yildiz. O, 2009, Assessing temporal and spatial characteristics of droughts in the Hirfanli dam basin, Turkey, Academic Journal of Scientific Research and Essay, Volume  4 , 4: 249-255, ISSN 1992-2248.



تحقیق در مورد پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, مقاله در مورد پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, پروژه دانشجویی در مورد پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, پروپوزال در مورد پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, تز دکترا در مورد پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, تحقیقات دانشجویی درباره پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, مقالات دانشجویی درباره پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, پروژه درباره پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, گزارش سمینار در مورد پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, پروژه دانشجویی در مورد پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, تحقیق دانش آموزی در مورد پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, مقاله دانش آموزی در مورد پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران, رساله دکترا در مورد پایان نامه پایش و پهنه بندی خشکسالی های ایران

ثبت سفارش
تعداد
عنوان محصول
بانک دانلود پایان نامه رسا تسیس